بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٠٨ - نقد كلام علامه حلى درباره«رجال ابن عقدة»

نقد كلام علّامه حلّى درباره «رجال ابن عقدة»

چنانچه ديديد، تمام مستند اين ادّعا، عبارت علّامه حلّى است و براى اظهار نظر درباره درستى يا نادرستى عبارت مذكور، بايد به دو نكته توجّه داشت:

نكته اوّل. جاى ترديد نيست كه ابن عقده، كتابى تأليف نموده و در آن، نام راويان از امام صادق عليه السلام را گردآورى كرده است؛ چنان كه در عبارت علّامه حلّى، به آن كتاب تصريح شده است.

نكته دوم. تعداد راويانى كه ابن عقده در كتابش نام آنان را آورده بوده، چهار هزار نفر بوده است. اين نكته را نخستين بار، ابن شهرآشوب مازندرانى در كتاب مناقب آل أبى طالب بيان كرده است. وى در فصلى كه براى بيان علم امام صادق عليه السلام آورده، چنين مى‌گويد:

آنچه درباره علوم مختلف از امام صادق عليه السلام نقل شده، از هيچ كس ديگر، نقل نشده است. اصحاب حديث، نام راويان ثقه از ايشان را، با همه اختلاف‌هايى كه در آرا و نظراتشان وجود دارد، گردآورى كرده‌اند كه شمارَش چهار هزار نفر است.

توضيح، آن كه: ابن عقده در كتاب رجالش، اين چهار هزار نفر را از اصحاب امام صادق عليه السلام برشمرده است.[١] لازم به ذكر است كه رقم «چهار هزار نفر» براى راويان و اصحاب امام صادق عليه السلام، در منابع پيش از ابن شهرآشوب هم ذكر شده است، چنان كه شيخ مفيد در الإرشاد[٢] و طبرسى در إعلام الورى‌[٣] آن را گفته‌اند.

تركيب دو نكته مذكور، موجب مى‌شود تا بودن نام چهار هزار راوىِ امام صادق عليه السلام در كتاب ابن عقده، ثابت گردد، كه نخستين بار، علّامه حلّى و ابن شهرآشوب، اثبات آن را انجام داده‌اند. آن گاه از ادّعاى اين دو عالم بزرگوار، براى‌

[١]. مناقب آل أبى طالب، ج ٤، ص ٢٦٨

[٢]. الإرشاد، ج ٢، ص ١٧٩

[٣]. إعلام الورى، ج ١، ص ٥٣٥