بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٤٥ - نظريه تقدم آراى نجاشى بر كشى و شيخ طوسى

بر اساس آمارى كه سيّد بحر العلوم ارائه كرده است، مجموع اساتيد نجاشى، سى نفر بوده كه از اين جمع، شيخ طوسى و نجاشى در شش استاد، مشترك‌اند و ٢٤ استاد ديگر، به نجاشى مختص‌اند.

با توجّه به اختصاص هفت استاد حديث به شيخ طوسى و عدم استفاده نجاشى از آنان، آشكار مى‌گردد كه نجاشى نسبت به شيخ طوسى، اساتيد حديث بيشترى داشته كه ابن غضايرى، از آن جمله است. البتّه در استادى برخى از اين اشخاص براى نجاشى، بحث‌هايى شده است كه پيش‌تر به آنها اشاره شد.

در اين جا، بيان اين نكته لازم است كه در ترجيحى كه بر كثرت مشايخ و اساتيد استوار است، «معاصرت و ادراك زمانى» به تنهايى كافى نيست. از اين رو، ابو المعالى كلباسى بر سيّد بحر العلوم اشكال كرده كه ابو الفرج كاتب، از مشايخ و اساتيد نجاشى نيست؛ چرا كه فقط با وى معاصر بوده است.[١] آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: اگرچه نجاشى رحمه الله در شرح حال ابو الفرج كاتب‌[٢] گفته است: «با ما در مجالس، حضور داشت» و در چنين مواردى، تنها با سماع و شنيدن حديث، استادى تحقّق نمى‌يابد،[٣] ليكن وى در همان شرح حال تصريح كرده است كه ابو الفرج، كتاب‌هايش را به وى اجازه داده است و همين مقدار، در شيخ اجازه بودن و استادى، كفايت مى‌كند.

دليل هفتم. گروهى از رجاليان، اشكالاتى را بر مباحث رجالى شيخ طوسى وارد كرده‌اند كه موجب ضعف آراى رجالى او گرديده است. با توجّه به اين نكته، چنانچه به سقوط آراى شيخ طوسى از اعتبار نيز قائل نشويم، در مقام تعارض آنها با آراى نجاشى، هرگز به آنها قائل نمى‌شويم؛ چرا كه در صورت مذكور، قوّت ظن به سوى آراى نجاشى است.

[١]. الرسائل الرجاليّة، ج ٢، ص ٢٥٨

[٢]. رجال النجاشى، ص ٣٩٧( ش ١٠٦٢)

[٣]. الرسائل الرجاليّة، ج ٢، ص ٣٢٤