بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٢٤ - گفتار چهارم شيوه تلخيص در«اختيار الرجال»

نمى‌گردد؛ زيرا بزرگان رجالى‌اى چون: شيخ طوسى و نجاشى، و پس از آنان، افرادى چون: ابن داوود و علّامه حلّى، نيز در كتاب‌هايشان، غلطهاى بسيارى را مرتكب شده‌اند.[١] البتّه وجود اين غلطها، موجب ضعف كلّىِ كتاب اينان نگرديده است، هرچند دقّت در يكايك آراى رجالى آنان ضرورى است.

علاوه بر اين، اين توصيف، تنها از سوى نجاشى انجام گرفته و متأخّران، آن را يا به تبعيّت و يا به نقل از وى، بيان كرده‌اند. شيخ طوسى نيز كه معاصر نجاشى بوده، در كتاب‌هاى رجالى‌اش هيچ اشاره‌اى به وجود غلطهاى بسيار در كتاب كشّى رحمه الله ننموده است.

پس ممكن است چنين بگوييم كه:

الف. شايد غلطهاى مورد نظر نجاشى، از ديدگاه مرحوم شيخ، غلط نبوده‌اند.

ب. بسيارىِ غلطها، امرى نسبى است و تعيين حدود آن به طور دقيق، امكانپذير نيست.

گفتار چهارم: شيوه تلخيص در «اختيار الرجال»

پيش‌تر گفتيم كه در بحث از محتواى رجال الكشّى، دو نظريّه وجود دارد:

يكى، آن كه: اصل رجال الكشّى، شامل راويان عامّه و خاصّه بوده و شيخ طوسى در تلخيص خويش، نام راويان عامّه را حذف نموده است. نقد اين نظريّه را گذرانديم.

ديگر، آن كه: وجود غلطهاى بسيار در اصل كتاب كشّى، موجب گرديده تا مرحوم شيخ، اين گونه غلطها را پالايش نمايد.

امّا در بحث كنونى، تلخيص و اختيار مرحوم شيخ را، نمى‌توان به يكى از اين دو نظريّه منحصر نمود؛ زيرا نجاشى در كتاب رجالش و شيخ طوسى در الفهرست و رجال خويش، در موارد متعدّد، مطالبى را از اصل رجال الكشّى نقل كرده‌اند كه از آنها

[١]. اهل فن، بسيارى از اين غلطها را برشمرده‌اند. براى اطّلاع بيشتر، ر. ك: سماء المقال، ج ١، ص ٢٠٥- ٢١٣( در بيان غلطهاى نجاشى) و ج ١، ص ٢٣١- ٢٣٥( در بيان غلطهاى علّامه حلّى) و ج ١، ص ٢٨٠( در بيان غلطهاى رجال ابن داوود)؛ قاموس الرجال، ج ١، ص ٥٢- ٥٤( در بيان غلطهاى شيخ طوسى و نجاشى)