بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٨٧ - ه مشايخ مورد اختلاف

عبارت كشّى، شيعيان يا فقها هستند، و در معجم رجال الحديث، اين لفظ، صريحاً به فقها تفسير شده است.[١] بنا بر اين، از ديدگاه اين عدّه، بين كلام كشّى رحمه الله و شيخ طوسى در توصيف احمد بن على بن كلثوم، تعارض وجود دارد.

از سوى ديگر، صاحب قاموس الرجال، با آن كه «قوم» را به غلات، تفسير نموده، براى جمع بين قول كشّى- كه قائل است احمد بن على بن كلثوم، با وجود فساد مذهب، مأمون بر حديث بوده است- و قول مرحوم شيخ، امكان موثّقيت، يعنى عدالت به معناى عام را مطرح كرده است.[٢] آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: جمع مذكور، نزديك‌ترين وجه به واقع است؛ زيرا فساد مذهب، با وثاقت راوى در نقل حديث، منافاتى ندارد.

٢. حمدان بن احمد، ابو جعفر قَلانسى يا محمّد بن احمد بن خاقان.

وى از مشايخ مشترك عيّاشى و كشّى رحمه الله است كه در اسناد روايات شماره: ٢٩٢، ٢٦٤ و ٧٥٧ قرار دارد. كشّى رحمه الله در روايت شماره ١٠١٤ كتابش، از استادش عيّاشى، از احوال وى پرسيده و او در پاسخ چنين گفته است:

و أمّا محمّد بن أحمد النَهْدىّ- و هو حمدان القلانسىّ-: كوفىّ، فقيه، ثقة، خيّر.[٣]

او همچنين در ذيل شرح حال محمّد بن ابراهيم حضينى گفته است:

قال محمّد بن مسعود: حمدان بن أحمد من الخصّيص. قال: الخاصّة الخاصّة.[٤]

برخى پنداشته‌اند كه عبارت فوق، به حمدان بن احمد، مربوط نيست و در آن، قبل از حمدان بن احمد، كلمه «سألت»، افتاده و در نتيجه مفاد عبارت، چنين بوده كه عيّاشى از حمدان بن احمد پرسيده كه «معناى" خِصّيص" چيست؟» و حمدان در پاسخ وى گفته است: «الخاصّة الخاصّة».

آنچه به نظر مى‌رسد، آن كه: كلام اين عدّه صحيح نيست و عبارت مذكور- چنان كه از ظاهرش پيداست- در مدح حمدان بن احمد است و شاهد بر آن، نقل اين عبارت‌

[١]. معجم رجال الحديث، ج ٢، ص ١٦٩

[٢]. قاموس الرجال، ج ١، ص ٥٣٥( ش ٤٥٦)

[٣]. اختيار معرفة الرجال، ص ٥٣٠( ش ١٠١٤)

[٤]. اختيار معرفة الرجال، ص ٥٦٣( ش ١٠٦٤)