بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٧٧ - گفتار دوم تكرار برخى نام ها در باب«اصحاب» ائمه عليهم السلام و باب«من لم يرو عنهم عليهم السلام»

كه ابن داوود، نام‌هاى مذكور در دو باب را افرادى متفاوت، معرّفى كرده است.[١] براى نمونه، ابن داوود در شرح حال قاسم بن محمّد جوهرى، چنين مى‌گويد:

شيخ طوسى رحمه الله قاسم بن محمّد جوهرى را در اصحاب امام كاظم عليه السلام ذكر كرده و او را واقفى معرّفى نموده است. همچنين نام او را در باب «من لم‌يروِ عن الأئمّة عليهم السلام» آورده و گفته است كه او از حسين بن سعيد، حديث نقل كرده است. بنا بر اين، ظاهراً اوّلى غير از دومى است و دومى ثقه است.[٢] اين توجيه، مورد اعتراض برخى محقّقان، همچون: فاضل استرآبادى در منهج المقال‌[٣]، سيّد مصطفى تفرشى در نقد الرجال‌[٤] و [محقّق‌] اعرجى در عدّة الرجال‌[٥] قرار گرفته است. اينان اين نوع تكرارها را دليل بر تعدّد اشخاص نمى‌دانند؛ زيرا در رجال الطوسى، چنين تكرارهايى بسيار است و در بيشتر آنها، اتّحاد اشخاص، امرى مسلّم و واضح است.

توجيه دوم. مراد شيخ طوسى رحمه الله از «اصحاب ائمّه عليهم السلام» در ابواب كتاب رجالش، اعم از اصحاب روايت و اصحاب لقاء (معاصران بدون روايت) بوده است. بنا بر اين، ذكر نام شخص در ابواب اصحاب هر يك از ائمّه عليهم السلام به جهت معاصر بودن وى با امام عليه السلام، و تكرار نام وى در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» به جهت عدم روايتش از امام عليه السلام بوده است.

سيّد بحر العلوم، پس از آوردن اين توجيه در كتابش، در ردّ آن، تصريح كرده است كه امكان ندارد مراد شيخ طوسى رحمه الله چنين چيزى بوده باشد؛ زيرا خود شيخ در مقدّمه رجالش، تصريح نموده كه اشخاصى را كه در باب اصحاب هر يك از ائمّه عليهم السلام‌

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل: ج ٣، ص ١٧٥؛ الفوائد الرجاليّة من تنقيح المقال، ج ١، ص ١٩٤؛ تكملة الرجال، ج ١، ص ١٣ و ١٤

[٢]. رجال ابن داوود، ص ١٥٤( ش ١٢١٩)

[٣]. منهج المقال، ص ٢٦٥

[٤]. نقد الرجال، ج ٤، ص ٤٥( ش ٤١٩٦)

[٥]. عدّة الرجال، ج ١، ص ٢٥٤