بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٩٩ - ب جرح بودن يا نبودن«روايت از مشايخ ضعيف»

بنا بر اين، با محاسبه راويان مهمل، مجموع رواياتِ اين گونه وى، به ٢٧٠ حديث مى‌رسد.[١] اين مقدار، حدود يك‌پنجم احاديثى است كه در رجال الكشّى موجود، ذكر گرديده است؛ چرا كه مجموع روايات اين كتاب، حدود ١١٥١ عدد است.[٢] البتّه بقيّه رواياتى كه در رجال الكشّىِ موجود ذكر گرديده، همگى از نوع: صحيح، موثّق و حسن نيستند؛ ليكن در آنها مشايخ مستقيم كشّى، ضعيف نيستند.

ب. جرح بودن يا نبودنِ «روايت از مشايخ ضعيف»

در نزد قدما، نقل زياد از مشايخ ضعيف، ذمّى بزرگ شمرده مى‌شده است، چنان كه وحيد بهبهانى به اين مطلب تصريح كرده است، هرچند كه آن را با عدالت، منافى ندانسته است.[٣] البتّه نقل روايات ضعيف در يك كتاب، خود، موجب عدم اعتماد به آن كتاب مى‌شود و شايد تطابق اين قاعده بر كتاب كشّى نيز ضعف موقعيّت آن را در نزد معاصرانش موجب گرديده باشد؛ امّا در هر حال، در وثاقت و عدالت كشّى، ترديدى نيست و اين نكته، با عدالت وى، منافات ندارد.

از سوى ديگر، نقل روايات، ولو ضعيف باشند، خالى از فايده نيست؛ چرا كه گاه اجتماع چند روايت ضعيف و اتّحاد مفاد آنها، موجب علم به صحّتشان مى‌شود، يا آن كه مؤيّد و شاهد بر صدق روايات متعارض مى‌گردد. نيز از نقل روايات ضعيف، مى‌توان براى شناخت راويان و يا فهم روايات صحيح، بهره برد.

از اين رو، ديده مى‌شود كه بزرگان مشايخ قمى، با آن كه در نقل از افراد ضعيف، دقّت و وسواس بسيار داشته‌اند، ولى خود، روايت‌هاى ضعيف را نقل كرده‌اند. شيخ‌

[١]. در قاموس الرجال( ج ١، ص ٣٨) سيره قدما بر عمل به روايات افراد مهمل، دانسته شده است

[٢]. علّت عدم تعيين دقيق روايات اختيار معرفة الرجال، آن است كه مصحّح كتاب، تنها رواياتِ با سند اين كتاب را شمارش كرده و منقولات بدون سند را شماره‌گذارى نكرده است

[٣]. فوائد الوحيد البهبهانى، ص ٣٧