بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤١٩ - منشأ غلطهاى موجود در«رجال الكشى»

منشأ غلطهاى موجود در «رجال الكشّى»

درباره منشأ غلطهاى رجال الكشّى (چه در اصل كتاب و چه در اختيار الرجال) سه نظريّه وجود دارد:

نظريّه اوّل. غلطهاى موجود در اختيار الرجال، در اصل كتاب كشّى نبوده است؛ بلكه به وسيله كسانى اتّفاق افتاده كه اصل كتاب را مختصر و تلخيص كرده‌اند.

براى نمونه، در مورد شيخ طوسى، اين غلطها به خاطر عجله او در پيشبرد دين و عدم فراغت وى بوده است. از اين رو، مذمّتى متوجّه او نيست.[١] اين نظريّه كه پرداخته قُهپايى است، از دو جهت، قابل تأمّل است:

الف. چنان كه گذشت، نجاشى در شرح حال كشّى، كتاب وى را اين گونه توصيف كرده است:

له‌ كتاب الرجال‌ كثير العلم و فيه أغلاط كثيرة.

بديهى است كه نجاشى، اين قضاوتش را بر اساس ديدن اصل كتاب كشّى ارائه نموده است و نه بر اساس كتاب اختيار الرجال شيخ طوسى.[٢] با توجّه به اين نكته، چگونه مى‌توان پنداشت كه اصل كتاب كشّى رحمه الله، خالى از غلط بوده است؟!

ب. خودِ قُهپايى، قرينه‌ها و شاهدهايى اقامه نموده كه آنچه از كتاب كشّى به متأخّران رسيده، از اختيار الرجال مرحوم شيخ بوده و اصل كتاب كشّى، به آنان نرسيده است. با توجّه به اين نكته، چگونه وى ميان اصل كتاب و اختيار الرجال، مقايسه نموده و در نتيجه به اين مطلب پى برده كه اصل رجال الكشّى، خالى از غلط بوده است؟!

البتّه اين امكان وجود دارد كه قُهپايى، مقام كشّى را به قدرى والا مى‌دانسته كه انتساب غلطها را به وى، غيرمنطقى مى‌شمرده است؛ ليكن مقام شيخ طوسى، بويژه در دانش رجال، كمتر از مقام كشّى نيست.

[١]. مجمع الرجال، ج ٦، ص ١١

[٢]. به گمان قوى، نجاشى اصلًا اختيار معرفة الرجال را نديده است؛ زيرا مرحوم شيخ، املاى اختيار معرفة الرجال رابر شاگردانش، در سال ٤٥٦ ق و پس از وفات نجاشى( ٤٥٠ ق) آغاز نموده است و از سوى ديگر، نجاشى در شرح حال شيخ طوسى، از اين كتاب، نام نبرده است