بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣١٤ - پاسخ به سؤال سوم

محدّث نورى در مقام اثبات ادّعاى خويش، به مقدّماتى استدلال كرده است كه عبارت‌اند از:

مقدّمه ١. بزرگانى كه به عباراتشان اشاره شد، از تعبير «اصحاب حديث»، ابن عقده را اراده كرده‌اند؛ همو كه در كتاب رجالش نام چهار هزار نفر از اصحاب امام صادق عليه السلام را آورده و همگىِ آنان را توثيق نموده است. بنا بر اين، احراز وجود نام شخص در رجال ابن عقدة براى توثيق آن شخص، كافى است.

به عبارت ديگر، آنچه بزرگانِ يادشده گفته‌اند، به كار ابن عقده و شيوه وى در كتابش ناظر بوده است.

مقدّمه ٢. بر اساس آنچه شيخ طوسى رحمه الله در مقدّمه كتابش تصريح نموده، وى در بخش اصحاب امام صادق عليه السلام، تنها از كتاب ابن عقده استفاده كرده است. نيز در همان مقدّمه، مرحوم شيخ از عبارت: «آنچه را ابن عقده نياورده است، خواهم آورد»، اصحاب امامان ديگر را اراده كرده است.

بر اين اساس، همه كسانى كه شيخ طوسى رحمه الله از آنان در باب اصحاب امام صادق عليه السلام نام برده، در كتاب ابن عقده نيز بوده‌اند و جملگى مشمول توثيق ابن عقده‌اند.

البتّه در اين باب از رجال الطوسى، برخى از افراد، تضعيف شده‌اند كه بايد اين تضعيف‌ها را بر وجوهى حمل كرد كه با وثاقت آنان منافات نداشته باشد (حمل‌هايى همچون: از ضعيفان، حديث نقل كرده‌اند؛ بر احاديث مرسل، اعتماد مى‌كرده‌اند؛ احاديثى نقل كرده‌اند كه ظاهر آنها غلو، جبر و تشبيه است؛ و ...)؛ چرا كه در چنين مواردى، قدما تعبير «ضعيف» را بر راوى، اطلاق مى‌كرده‌اند.

نيز مى‌توان چنين توجيه كرد كه اين اشخاص، دو حالت استقامت و انحراف داشته‌اند و توثيق ابن عقده، بر اساس حالت استقامت و بر حق بودن آنان؛ و تضعيف شيخ طوسى رحمه الله، بر اساس حالت انحراف آنان بوده است.

محدّث نورى پس از بيان استدلال، اين مطلب را مطرح كرده كه: مراد از «وثاقتِ» چهار هزار نفرى كه ابن عقده از آنان به عنوان اصحاب امام صادق عليه السلام نام برده، بدون شك، «وثاقت بدون قيد ايمان» بوده است؛ زيرا نمى‌توان گفت كه چهار هزار نفرى كه‌