بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤١١ - الف غلطهاى موجود در«رجال الكشى»

گفتار سوم: غلطهاى موجود در «رجال الكشّى» و «اختيار الرجال»

الف. غلطهاى موجود در «رجال الكشّى»

اصل كتاب كشّى رحمه الله- چنان كه در عبارت نجاشى گذشت- داراى غلطهاى بسيار بوده است. اكنون بررسى مى‌كنيم كه اين غلطها از چه نوع بوده‌اند و منشأ آنها از كجاست.

در تفسير اين غلطها و تعيين نوع آنها، ميان رجاليان، اختلاف وجود دارد:

از سويى، محمّدتقى مجلسى در روضة المتّقين، مراد از غلطهاى بسيار را روايات متعارض موجود در كتاب مذكور (همانند رواياتى كه در مدح و ذمّ زراره و يونس بن عبد الرحمان آمده‌اند) مى‌داند.[١] مؤلّف سماء المقال، اين استظهار را مخالف ظاهر سياق عبارت نجاشى دانسته است.[٢] درباره كلام مجلسىِ اوّل، مى‌توان گفت كه تفسير «غلط» به روايات متعارض، خلاف ظاهر لفظ و مخالف اصطلاح است. حتّى در تعارض رواياتى كه قابل جمع نيستند و يكى از آنها قطعاً «كذب» است نيز نمى‌توان تعبير «غلط» را به كار برد؛ زيرا در مفهوم «غلط»، اين معنا نهفته كه مرتكب آن، آن را صحيح مى‌پنداشته است، حال آن كه كشّى رحمه الله روايات متعارض را با اين اعتقاد، نقل نكرده و از سوى ديگر، تنها در موارد كمى، آنها را روايت نموده است.

گذشته از اين، در صورتى كه نقل روايات متعارض، «غلط» شمرده شود، بيشتر مؤلّفان كتاب‌هاى روايى، اين غلط را مرتكب شده‌اند و بدين ترتيب، به كشّى رحمه الله، اختصاص ندارد.

از سوى ديگر، از كلام شهيد ثانى در ردّ نظريّه شهيد اوّل- كه حَكَم بن مسكين را به واسطه ذكر شدنش از سوى كشّى رحمه الله و عدم طعن وى بر او، ممدوح دانسته است- چنين برمى‌آيد كه از ديد او، غلطهاى كتاب كشّى، به علّت جرح يا مدح نابجا (بر

[١]. روضة المتّقين، ج ١٤، ص ٤٤٥

[٢]. سماء المقال، ج ١، ص ٨٠