بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣١٦ - پاسخ به سؤال سوم
[آية اللَّه] سيّد ابو القاسم خويى در كتاب معجم رجال الحديث، نظريّه «وثاقت تمام اصحاب امام صادق عليه السلام» را فقط از شيخ حرّ عاملى نقل كرده و از محدّث نورى تنها اين نكته را نقل نموده كه ابن عقده در كتابش، نام چهار هزار نفر از اصحاب امام صادق عليه السلام را آورده است. وى در ادامه، اعتقاد محدّث نورى را توهّمى قطعىالبطلان دانسته و توثيق چهار هزار نفر مزبور را، به شيخ مفيد مستند كرده است.
بنا بر اين، شيخ مفيد در مقام خبر دادن از كار ابن عقده نبوده؛ بلكه خود، در مقام توثيق اصحاب امام صادق عليه السلام بوده است. از سوى ديگر، ابن شهرآشوب و طبرسى نيز به تبعيّت از شيخ مفيد، اين چهار هزار نفر را توثيق كردهاند.
سپس [آية اللَّه] سيّد ابو القاسم خويى، براى نظريّه «وثاقت تمام اصحاب امام صادق عليه السلام» دو صورت را تصوير كرده و به ردّ آنها پرداخته است كه خلاصه آن دو، چنين است:
صورت اوّل. مراد قائلان به اين نظريّه، آن است كه اصحاب امام صادق عليه السلام- كه شمارشان چهار هزار نفر بوده است- همگى ثقه بودهاند.
اين، شبيه نظريّه اهل سنّت در «وثاقت همه اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله» مىشود و آشكار است كه نظريّه مذكور، قطعاً باطل است.
علاوه بر اين، اين ادّعا با تضعيف شدن برخى از اصحاب امام صادق عليه السلام از سوى خود شيخ طوسى رحمه الله منافات دارد، افرادى همچون: ابراهيم بن ابى حبّه، حارث بن عمر بصرى، عبد الرحمان بن هَلقام و عمرو بن جميع.
از سوى ديگر، شيخ طوسى رحمه الله ابو جعفر منصور دوانيقى (خليفه عبّاسى) را از اصحاب امام صادق عليه السلام برشمرده است. آيا به واسطه اين نظريّه، كسى مىتواند به عدالت وى حكم كند؟!
نيز اصولًا به حسب عادت، محال است كه چهار هزار نفر از طبقات مختلف مردم، آن هم با آرا و اعتقادات مختلف، جملگى ثقه باشند.
صورت دوم. مراد قائلان به اين نظريّه، اين است كه اصحاب امام صادق عليه السلام بسيار زياد بودهاند و تنها شمار موثّقان آنان، چهار هزار نفر بوده است.