بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٩٢ - ب مقايسه از جهت اعتبار

الف. مقايسه از جهت محتوا

منابع رجالى اوّليه شيعه، به شيوه‌هاى گوناگونى تأليف شده‌اند كه معروف‌ترين اين شيوه‌ها، عبارت‌اند از: فهرست‌نويسى، رجال‌نويسى (طبقات‌نويسى)، مشيخه‌نويسى، شناخت راويان (معرفة الناقلين).

پيش‌تر گفتيم كه كشّى رحمه الله كتاب خود را به شيوه چهارم، تأليف كرده است. در اين شيوه، مؤلّف، تمام اطّلاعات خويش از راوى را گرد مى‌آورده، بدون آن كه خود درباره وى اظهارنظر بنمايد. در اين شيوه نام بردن از تأليفات، تعيين طبقه، ذكر اساتيد و شاگردان، و جرح و تعديل مستقيم راوى، معمول نبوده است.

بر اين اساس، كتاب كشّى با كتاب‌هاى: الفهرست شيخ طوسى، رجال النجاشى (كه اين دو، در حقيقت، فهرست نام مصنّفان شيعه اند)، الفهرست ابن نديم و مانند اينها، تفاوت جوهرى دارد. نيز با كتاب‌هاى رجالى مشهور، همچون: رجال البرقى و رجال الطوسى (كه راويان را به ترتيب طبقات، ذكر كرده‌اند)، تفاوت اساسى دارد.

كتاب‌هاى مشيخه- كه موضوعشان، اسانيد مؤلّف به راويان و كتاب‌هاى آنان است، همچون: مشيخه صدوق و مشيخه طوسى- نيز تفاوت بنيادين با شيوه كشّى دارند.

در مقابل، كتاب‌هايى كه با عنوان: معرفة الناقلين و يا الممدوحين و المذمومين نگاشته شده‌اند، با كتاب كشّى هم‌مضمون اند، اگرچه به دست متأخّرانِ از روزگار خود نرسيده‌اند. از جمله اين كتاب‌ها، كتاب عيّاشى با نام معرفة الناقلين است كه به طور قطع، از مصادر عمده كشّى بوده است.

ب. مقايسه از جهت اعتبار

از جمله مصادر اوّليه رجال كه مى‌توان آنها را از جهاتى با كتاب كشّى مقايسه نمود، الفهرست شيخ طوسى و رجال النجاشى هستند؛ زيرا برخى از اطّلاعات رجالى (همانند: تاريخ تولّد و وفات، مدّت عمر، نسب، القاب، و گاهى طبقه راوى) ميان اين دو كتاب و رجال الكشّى، وجه مشترك گشته‌اند. اين وجه اشتراك، اگرچه در همه‌