بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٥٧ - دسته دوم مصادرى كه استفاده شيخ طوسى از آنها احتمالى است

عنه حميد بن زياد» يا «روى‌ عنه حميد أُصولًا كثيرة؛ منها ...» و يا «روى‌ عنه حميد كتاب فلان ...».

روشن است كه ذكر اين گونه جملات، آن هم پشت سر هم، بايست به خاطر استفاده مرحوم شيخ از كتاب‌هاى وى بوده باشد.

نيز با توجّه به اين كه مرحوم شيخ در مقدّمه كتاب رجالش ادّعا كرده كه قصد استقصاى اصحاب ائمّه عليهم السلام را دارد، احتمال قوى مى‌رود كه وى در خصوص اصحاب امام صادق عليه السلام، از كتاب من روى‌ عن الصادق عليه السلام هم استفاده كرده باشد.

شيخ طوسى رحمه الله شرح حال حميد بن زياد را در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» آورده است.

٤. الزيادات على أبى العبّاس بن سعيد فى رجال جعفر بن محمّد عليهما السلام (تأليف احمد بن محمّد بن نوح، ابو العبّاس سيرافى).

از آن جا كه شيخ طوسى رحمه الله اسامى موجود در رجال ابن عقدة را در باب اصحاب امام صادق عليه السلام آورده و برخى اسامى را نيز بر آن افزوده است،[١] احتمال قوى مى‌رود كه وى در استدراك اسامى، از اين مصدر هم استفاده كرده باشد.

ابن نوح، بسيار جليل‌القدر و مورد اعتماد بوده و از مشايخ نجاشى به شمار مى‌آيد.[٢] شيخ طوسى رحمه الله شرح حال وى را در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» آورده است.[٣] ٥. الفهرست (تأليف محمّد بن جعفر بن احمد بن بُطّه).

اين كتاب، فهرست كتاب‌ها و اصولى است كه ابن بطّه از طريق مشايخ خود روايت كرده است. نجاشى اين كتاب را داراى غلطهاى بسيار دانسته است.[٤] منشأ احتمال استفاده شيخ طوسى رحمه الله از اين كتاب، آن كه: مرحوم شيخ در شرح‌

[١]. الفهرست، ص ٨٦( ش ١١٧)

[٢]. رجال النجاشى، ص ٨٦( ش ٢٠٩)

[٣]. رجال الطوسى، ص ٤١٧( ش ٦٠٢٧)

[٤]. رجال النجاشى، ص ٣٧٣( ش ١٠١٩) و ص ٣٧٥( ش ١٠٢٣). وى در ضمن شرح حال محمّد بن عبد الرحمان بن قبّه مى‌گويد:« و أخذ عنه ابن بطّة و ذكره فى فهرسته الذى يذكر فيه مَن سمع منه»