بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٨٩ - ه مشايخ مورد اختلاف

همچنين ابن داوود، نام حمدان را در قسم اوّل كتاب رجالش كه به ممدوحان اختصاص دارد، ذكر كرده و از كشّى رحمه الله اين گونه نقل نموده است:

هو من خاصّة الخاصّة. أجمعت العصابة على‌ تصحيح ما يصحّ عنه و الإقرار له بالفقه من آخرين.[١]

در توضيح اين عبارت، بايد بگوييم كه عبارت: «خاصّة الخاصّة»، از همان عبارت كشّى در ذيل شرح حال محمّد بن ابراهيم حضينى گرفته شده است، ضمن اين كه اجماع ادّعاشده، در رجال الكشّىِ موجود، وجود ندارد و احتمالًا ابن داوود، يا از مبناى كشّى چنين برداشت كرده كه حمدان نيز مى‌تواند از اصحاب اجماع باشد و يا نسخه‌اش با حواشى بوده و اجماع يادشده، در حاشيه قرار داشته و وارد متن شده است.

به هر حال، ممكن است كه بين «توثيق شدن حمدان» از سوى كشّى و «توصيف همو به اضطراب» از سوى نجاشى، اين گونه جمع شود كه وى از جهت مذهب، دچار انحراف، ولى از جهت روايت، مورد اعتماد بوده است.

و امّا كلام ابن غضايرى در تضعيف حمدان، با وثاقت حديثىِ وى تنافى دارد؛ ليكن چنان كه مشهور است، در انتساب كتاب الضعفاء به ابن غضايرى، ترديد وجود دارد. اين، گذشته از مباحثى است كه در حجّيت تضعيفات ابن غضايرى، مطرح است. از اين رو، اعتماد به اين تضعيف، مشكل است.[٢] و. كسانى كه نامشان در ابتداى اسناد رجال الكشّى قرار گرفته است؛ ولى از مشايخ او نيستند. اين افراد، عبارت‌اند از:

١. احمد بن منصور خُزاعى.

شيخ طوسى وى را، بدون آن كه مدح يا ذم كند، از اصحاب امام رضا عليه السلام برشمرده،

[١]. رجال ابن داوود، ص ٨٤( ش ٥٢٤)

[٢]. در معجم رجال الحديث( ج ١٤، ص ١٤٨) در ضمن شرح حال ليث بن بخترى، امكان روايت بى‌واسطه كشّى از حمدان بن احمد، رد شده است. بنا بر اين، وى از مشايخ باواسطه كشّى است