بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢١٠ - چهار مذهب

دو. كنيه‌

در مواردى كه شناسايى افراد، با كنيه ممكن بوده، شيخ طوسى رحمه الله علاوه بر نام، كنيه آنان را نيز (با تصريح و يا بدون تصريح به كنيه بودن آن) آورده است.

وى غالباً كنيه‌هاى مشهور افراد را كه در موارد بسيار، از آنها به جاى نامشان استفاده مى‌شده، ذكر نموده و در غير اين موارد، كنيه افراد را نياورده است. از اين رو، كنيه بيش از نيمى از افراد نام‌برده‌شده در الفهرست، ذكر نشده است.

سه. جرح و تعديل‌

شيخ طوسى رحمه الله در مقدّمه همين كتاب، متعهّد شده كه به هر جرح و تعديلى كه در مورد افراد صاحب كتاب وجود داشته، اشاره كرده، اعتماد يا عدم اعتماد بر روايات آنان را تبيين نمايد.[١] بر اين اساس، وى در الفهرست، تعداد ٨٦ نفر را با تعبيرهاى مختلف، توثيق، و تعداد چهارده نفر ديگر را با عبارت‌هاى گوناگون، تضعيف كرده است.

آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: با توجّه به مجموع عناوين كتاب (حدود نُهصد عنوان) و نيز توثيق و تضعيف تنها صد مورد از آنها، مى‌توان گفت كه شيخ طوسى رحمه الله به اين وعده خود، به خوبى عمل نكرده است؛ بويژه آن كه بسيارى از افرادى كه صريحاً از سوى ديگر رجاليان، توثيق يا تضعيف شده‌اند، در اين كتاب، مسكوت مانده‌اند.

از جمله اين افراد، مى‌توان به حسن بن على سجّاده- كه به برترى ابو خطّاب بر پيامبر صلى الله عليه و آله قائل بوده- اشاره نمود. [محقّق‌] شوشترى در كتابش از وى به عنوان «مورد نقض» نام برده است.[٢]

چهار. مذهب‌

الفهرست، چنان كه از نامش استفاده مى‌شود، به فهرست كردن نام مؤلّفان و

[١]. الفهرست، ص ٣

[٢]. قاموس الرجال، ج ١، ص ٢٨