بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٩٥ - الف ترتيب

وى در ابتدا كنيه‌هايى را كه با «ابن» و سپس «أب» آغاز شده‌اند، آورده و در پى آن، نام‌ها را از «أبان» تا «يونس» مرتّب نموده است. تاريخ به پايان رسيدن تأليف اين كتاب، سال ١٠١١ ق بوده است.[١] نسخه‌اى از اين كتاب به خطّ مؤلّف با حاشيه‌هاى همو، در نزد محدّث نورى موجود بوده است.[٢] ٣. ترتيب الكشّى (تأليف داوود بن حسن بن يوسف بحرانى).

بحرانى (م ١١٠٤ ق) تقريباً از معاصران صاحب وسائل بوده است.[٣] وى اختيار الرجال را همچون منهج المقالِ ميرزا محمّد استرآبادى، بر اساس ترتيب الفبايى در تمام حروف، مرتّب و آن را تكميل كرده است.[٤] ٤. حلّ الإشكال فى معرفة الرجال (تأليف سيّد احمد بن طاووس).

ابن طاووس (م ٦٧٣ ق) نخستين كسى است كه كتابى جامع از مصادر اوّليه (الفهرست، رجال الطوسى، اختيار الرجال، رجال النجاشى و رجال ابن الغضائرى) را تأليف نموده است. پس از وى نيز دو شاگرد ممتازش، علّامه حلّى و ابن داوود حلّى، با همين شيوه، در موضوع رجال، تأليف نموده‌اند.

وى عبارت‌هاى مصادر پنجگانه را در ذيل عنوان هر يك از راويان، نقل كرده و درباره سند بيشتر روايت‌هاى موجود در شرح حال‌ها بحث نموده است.[٥] از امتيازات اين كتاب، آن كه: نخستين كتابى است كه اختيار الرجال را بر اساس ترتيب الفبايى، تنظيم كرده است. البتّه اين نقص نيز در آن وجود دارد كه همه روايت‌هاى اختيار الرجال را در بر ندارد و بسيارى از روايت‌هاى نقل‌شده، به شيوه نقل به معنا و يا با اشاره گزارش شده‌اند، به گونه‌اى كه خواننده را از

[١]. الذريعة، ج ٤، ص ٦٦( ش ٢٨٠)

[٢]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٥٢٩

[٣]. در خاتمة مستدرك الوسائل( ج ٣، ص ٥٣٠)، وى از معاصران صاحب حدائق( م ١١٨٦ ق) شمرده شده است

[٤]. الذريعة، ج ٤، ص ٦٦( ش ٢٧٩)

[٥]. ابن طاووس، در خطبه كتابش، به اين مطلب تصريح كرده و اين بررسى سندى را تنها در مورد اختيار الرجال انجام داده است( به نقل از: التحرير الطاووسى، ص ٥)