بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٩٣ - ب مقايسه از جهت اعتبار

شرح حال‌ها نيست، ليكن آن را در حدّ اطّلاعات موجود و تا مقدار ممكن، بررسى مى‌نماييم.

تذكّر اين نكته، لازم است كه در اين باره، بايد اعتبار آراى كشّى به هنگام تعارض با آراى طوسى و نجاشى نيز مورد توجّه قرار بگيرد كه بحث آن در گفتار پيشين از نظر گذشت.

از مقدّم شدن رمز مربوط به رجال الكشّى‌[١] بر رموز مربوط به ساير كتاب‌ها و نيز از مقدّم شدن عبارات كشّى بر عبارات ديگران در كتاب ابن داوود و نقد الرجال تفرشى، نوعى تقدّم براى آراى كشّى بر آراى ديگر رجاليان، قابل استفاده است.

از سوى ديگر، از مقدّم شدن نقل قول ديگران بر نقل قول كشّى در برخى ديگر از كتاب‌ها، همچون منهج المقال فاضل استرآبادى، چنين استفاده مى‌شود كه در نزد آنان، آراى ديگران از اعتبار بيشترى برخوردار بوده است.

ليكن بايد در نظر داشت كه اين گونه مقدّم يا مؤخّر داشتن‌ها ظاهراً به خاطر ميزان اعتبار آنها نبوده است؛ زيرا احتمالًا برخى مؤلّفان به تقدّم زمانى، و برخى ديگر به كامل بودن اطّلاعات يك كتاب، توجّه داشته‌اند.

اين، در حالى است كه پس از قرن پنجم هجرى- كه تأليفات مهمّ رجالى به وجود آمدند- و بويژه پس از علّامه حلّى، مقدّم بودن رجال النجاشى بر ديگر مصادر رجالى، تقريباً مشهور بوده است؛ زيرا:

اوّلًا، از اطّلاعات بيشترى درباره افراد، برخوردار است،

ثانياً، غلطهاى كم‌ترى در آن به چشم مى‌خورد،

و ثالثاً، مؤلّف آن، ضابطتر و ثابت‌تر از ديگران شناخته شده است.

اين تقدّم كه در مورد نجاشى و شيخ طوسى، بيشتر، مورد بحث قرار گرفته است، قطعاً در مورد اختيار الرجال نيز كه از تأليفات شيخ طوسى است، صادق است.

[١]. نقل‌قول‌هاى كشّى در كتاب‌هاى مذكور، با رمز« كشّ» مشخّص گرديده‌اند