بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٠١ - گفتار ششم رمزها و باب هاى«رجال الطوسى»

در رجال الطوسى نيامده- چنان كه به تفصيل خواهد آمد-، استفاده وى از كتاب‌هاى رجالى متقدّمان براى تأليف اين كتاب بوده است.

به عبارت ديگر، مرحوم شيخ، نام راويان را با بررسى اسناد روايات، گرد نياورده، و تنها به نقل از مصادر رجالى، اكتفا نموده است. شاهد بر اين مدّعا، بررسى اجمالى اسناد در كتاب‌هاى روايى و مقايسه آنها با رجال الطوسى است.

از سوى ديگر، مرحوم شيخ، خود در مقدّمه كتابش در مورد كامل‌ترين باب رجال الطوسى (باب اصحاب امام صادق عليه السلام) تصريح كرده است كه در آن، ابتدا نام راويان موجود در كتاب ابن عقده را نقل نموده و سپس تعدادى ديگر از راويان را بر آن افزوده است.[١] بديهى است كه كمال باب مذكور، به جهت كامل بودن مصدر شيخ طوسى (رجال ابن عقدة) بوده است.

همچنين با توجّه به اين نكته كه كار شيخ طوسى رحمه الله در تأليف كتاب رجالش، بر پايه استفاده از كتاب‌هاى رجالى پيشين بوده است، ابهامى كه [محقّق‌] شوشترى را به تعجّب وا داشته، رفع مى‌گردد؛ زيرا مصادر رجالى شيعه مورد استفاده مرحوم شيخ، در زمينه ذكر اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله، ناقص بوده‌اند.

گفتار ششم: رمزها و باب‌هاى «رجال الطوسى»

از آن جا كه رجال الطوسى و چند كتاب ديگر، در دانش رجال به عنوان «اصول»، شناخته شده‌اند و كتاب‌هاى رجالى متأخّر از آنها، از اين اصول، بسيار استفاده كرده‌اند، متأخّران براى هر يك از اين كتاب‌ها رمزى قرار داده‌اند تا تكرار نام آنها موجب درازايى نگردد.

نخستين كسى كه براى كتاب‌هاى رجالى و باب‌هاى مختلف طبقات رجال، نامگذارى كرده، ابن داوود حلّى (٦٤٧- بعد از ٧٠٧ ق) است. وى در مقدّمه كتاب رجالش به اين مطلب تصريح كرده است.[٢]

[١]. تفصيل اين بحث، در مبحث« اصحاب امام صادق عليه السلام در رجال الطوسى» خواهد آمد( ر. ك: ص ٣٠٥- ٣١٨)

[٢]. رجال ابن داوود، ص ٢٦