بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٤٩ - دسته اول مصادرى كه شيخ طوسى به استفاده از آنها تصريح كرده است

است كه آن را از كتاب‌هاى واسطه استفاده كرده باشد.

براى مثال، در جايى كه مرحوم شيخ از بخارى نقل قول كرده، الزاماً آن را از كتاب رجال وى (التاريخ الكبير) نقل نكرده و شايد از مصادر واسطه‌اى، نقل قول نموده باشد.

از اين رو، ما نيز مصادر را به شيوه شيخ طوسى رحمه الله، بر اساس نام مؤلّفانْ ترتيب مى‌دهيم:

١. احمد بن محمّد بن سعيد بن عبد الرحمان سبيعى همْدانى كوفى، معروف به ابن عقده.

شيخ طوسى رحمه الله در مقدّمه كتاب رجال الطوسى، به استفاده از كتاب رجال ابن عقدة به عنوان تنها مصدر و يا مصدر مهمّ خود در باب اصحاب امام صادق عليه السلام تصريح كرده است.

ابن عقده، با آن كه زيدى‌مذهب بوده است، در عظمت و جلالت و قدرتِ حفظ، زبانزد محدّثان، و كتاب رجالش مورد اعتماد بسيارِ رجاليان و محدّثان بوده است.

شيخ طوسى رحمه الله علاوه بر استفاده از كتاب ابن عقده در باب اصحاب امام صادق عليه السلام، در باب اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله‌[١] نيز از ابن عقده مطلبى نقل كرده كه بى گمان از كتاب ديگر وى استفاده نموده است.

٢. عمر بن عبد اللَّه بن جعفر بَغَوى.

شيخ طوسى رحمه الله در باب اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله، از وى نقل كرده است.[٢] او از عالمان مشهور اهل سنّت است.

٣. محمّد بن اسماعيل بن ابراهيم بن مغيرة بن بَرْدِزْبه بخارى جعفى (م ٢٥٦ ق).

وى از محدّثان بزرگ اهل سنّت و صاحب كتاب صحيح البخارى (مهم‌ترين كتاب حديثى اهل سنّت) است. او در دانش رجال نيز مهارت داشته و كتاب التاريخ الكبير و

[١]. رجال الطوسى، ص ٤٨( ش ٣٨٨ و ٣٩٥)

[٢]. رجال الطوسى، ص ٢٥( ش ٥٤)؛ التاريخ الكبير، ج ١، ص ٤٤٣( ش ١٤٢١)