بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٨٢ - مبحث اول ملاك نجاشى در انتخاب عناوين

علمى، عالمان برجسته و نيز تصنيف كتاب ندارد، نجاشى رحمه الله در مقام پاسخگويى، كتابى نوشت و موضوع آن را گردآورى نام مصنّفان شيعه و بر شمردن تصنيفاتى قرار داد كه براى شيعه تأليف شده بودند تا بدين طريق، سابقه مذهب شيعه را آشكار سازد.

نجاشى رحمه الله در ابتداى جزء دوم كتاب خود- و در برخى نسخه‌ها در عنوان جزء اوّل كتاب- تصريح كرده است كه در كتاب فهرست أسماء مصنّفى الشيعة، درباره مصنّفان شيعه، هر آنچه را از مدح يا ذم گفته شده، آورده است.

از سوى ديگر، در روزگار نجاشى، كتاب‌هايى وجود داشتند كه بر اساس اصول شيعه و يا براى شيعه نگاشته شده بودند و سندشان به معصومان عليهم السلام مى‌رسيد، ولى مؤلّفان آنها كسانى بودند كه امامى‌مذهب نبوده، به برخى مذاهب ديگر (همچون:

اهل سنّت، زيديّه، فَطَحيّه و واقفيّه) گرايش داشتند و يا كسانى (همچون: غاليان و اهل بدعت) بودند كه على‌رغم داشتن مذهب امامى، به سبب عقايد خاصّشان، از گروه اماميّه تمايز داشتند.

اين، در حالى است كه اصحاب، به برخى از اين كتاب‌ها اعتماد كرده بودند و از همين روست كه نجاشى رحمه الله در كتابش از آنها نام برده و در شرح حال مؤلّفان آنها به انحراف مذهبى آنان تصريح كرده است.

نجاشى رحمه الله در مقدّمه كتاب خود، خصوصيّت افراد برگزيده‌شده براى كتابش را «مصنّف شيعه بودن» معرّفى كرده است‌[١] كه مراد وى از شيعه، معناى عامّ آن (اماميّه و مذاهب فاسدى كه از شعبه‌هاى مذهب اماميّه به شمار مى‌روند) بوده است. البتّه وى در ضمن كتابش در مقام شرح‌حال‌نگارى بعضى از اشخاص، به ضابطه‌اى اشاره مى‌كند كه در عمل نيز به آن، عنايت داشته است.

از جمله مؤلّفان غير شيعه‌اى كه نامشان در رجال النجاشى آمده است، افراد زيرند:

١. خالد بن طُهْمان.

[١]. رجال النجاشى، ص ٢١١