بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٧٩ - فصل اول شناخت شيخ طوسى

فصل اوّل: شناخت شيخ طوسى‌

مؤلّفِ دو كتاب از منابع چهارگانه اصلى رجال شيعه، يعنى كتاب الرجال و الفهرست، شيخ محمّد بن حسن طوسى است. او به گونه‌اى، در تأليف يك كتاب ديگر از اين چهار منبع، يعنى رجال الكشّى نيز نقش اساسى دارد.

شيخ طوسى رحمه الله در ماه رمضان سال ٣٨٥ ق در طوس به دنيا آمد[١] و در همان جا بزرگ شد. طوس در آن زمان، يكى از مراكز علمى مهمّ خراسان بود. وى تا سال ٤٠٨ ق يعنى تا ٢٣ سالگى، در همان طوس زيست و احتمالًا علوم ادبى، فقه، اصول، حديث و كلام را تا آن تاريخ در همان طوس خوانده است.

وى در سال ٤٠٨ ق به بغداد مهاجرت كرد.[٢] ورود شيخ طوسى به اين شهر، در زمانى بود كه مردان علم و فكر و ادب با ديدگاه‌هاى مختلف در آن جا حضور داشتند و علوم عقلى و نقلى را در مراكز علمى بغداد تدريس مى‌كردند.

در آن زمان، شيخ مفيد (٣٣٨- ٤١٣ ق) رهبرىِ فكرى شيعه امامى‌مذهب را بر عهده داشت و مجلس درس او محلّ حضور نخبگان فرهنگى و صاحب‌نظران برجسته آن عصر بود. حتّى عالمان ساير گروه‌هاى مذهبى هم در جلسه درس او حضور داشتند. سيّد مرتضى علم الهدى (م ٤٣٦ ق) نيز- كه در فنّ مناظره، شاگرد شيخ‌

[١]. لؤلؤة البحرين، ص ٥٩٣؛ الفوائد الرضويّة، ص ٤٧٢

[٢]. الغيبة، ص ٢١٧؛ كتاب الرجال، ابن داوود حلّى، ص ٣٠٦