بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٧٣ - انگيزه تأليف

تاريخى كه در رجال النجاشى براى وفات فرد معاصر با نجاشى، ذكر شده است، سال ٤١٩ ق (تاريخ وفات محمّد بن عبد الملك بن محمّد تبّان) است.[١] از همين رو برخى نتيجه گرفته‌اند كه اين بخش از كتاب پس از اين سال، نگارش شده است.[٢] نيز بالاترين تاريخ وفات موجود در اين كتاب، سال ٤٣٦ ق (تاريخ وفات سيّد مرتضى) است.

در بحث‌هاى گذشته گفتيم كه در رجال النجاشى در شرح حال محمّد بن حسن جعفرى ابو يعلى،[٣] تاريخ وفات سيّد مرتضى، سال ٤٦٣ ق ذكر شده است كه لازمه آن، حيات نجاشى و اشتغال وى به تأليف اين كتاب تا آن تاريخ است؛ ليكن يادآور شديم كه ضبط اين تاريخ از سوى نجاشى رحمه الله، ثابت نيست و احتمالًا از زيادات نسّاخ است و تاريخ وفات نجاشى، همان ٤٥٠ ق است.

از سوى ديگر، «آمدن تاريخ وفات به صورت ماضى (اخبار از گذشته) را نمى‌توان قرينه‌اى براى آغاز شدن تأليف كتاب، پس از سال ٤١٩ ق دانست؛ زيرا در مورد تاريخ وفات سيّد مرتضى (٤٣٦ ق) نيز چنين قرينه‌اى وجود دارد، با اين تفاوت كه شأن سيّد مرتضى و غسل داده شدن وى به وسيله نجاشى (به همراه ديگر بزرگان)، موجب شده كه راوى، تفصيل بيشترى را براى وى بياورد.

انگيزه تأليف‌

نجاشى رحمه الله خود در مقدّمه كتابش، پس از خطبه، چنين مى‌گويد:

فإنّى وقفت على ما ذكره السيّد الشريف- أطال اللَّه بقاءه و أدام توفيقه- من تعيير قوم من مخالفينا: إنّه لا سلف لكم و لا مصنّف. و هذا قول من لا علم له بالناس و لا وقف‌

[١]. رجال النجاشى، ص ٤٠٣( ش ١٠٦٩)

[٢]. مشيخة النجاشى، ص ٤٦

[٣]. رجال النجاشى، ص ٤٠٤( ش ١٠٧٠)