بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٤٤ - نظريه تقدم آراى نجاشى بر كشى و شيخ طوسى

را با تعبيرهاى: «قال» و «ذكر» آورده است. سيّد بحر العلوم، اين نقل قول‌ها را از مسموعات نجاشى و برخى را از خطنوشته‌هاى ابن غضايرى دانسته است.[١] به هر حال، بسيارى از بزرگان رجالى ما، ابن غضايرى را ستوده و او را شخصى ماهر در دانش رجال، معرّفى كرده‌اند.[٢] مصاحبت نجاشى با ابن غضايرى، بى شك موجب اطّلاع و مهارت بيشتر وى شده است. اين، در حالى است كه شيخ طوسى از كتاب‌هاى ابن غضايرى استفاده نكرده و چنان كه از مقدّمه الفهرست شيخ طوسى‌[٣] استفاده مى‌شود، كتاب‌هاى او را از دست‌رفته معرّفى كرده است. البتّه شيخ طوسى در همان مقدّمه، تصريح كرده كه ابن غضايرى را درك نموده است؛ ليكن چنان كه گذشت، او از ابن غضايرى استفاده علمى نبرده است.

آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: درك ابن غضايرى، به تنهايى نمى‌تواند موجب ترجيح رأى نجاشى بر رأى شيخ طوسى شود؛ زيرا نجاشى بر اين شيوه بوده است كه هر آنچه را از ابن غضايرى فرا گرفته، نقل كند. منقولات وى در رجال النجاشى، موجود است. البتّه استفاده نجاشى از ابن غضايرى و جمعى ديگر از اساتيد، مى‌تواند مرجّح باشد، كه پس از اين خواهد آمد.

دليل ششم. نجاشى رحمه الله، اساتيد بسيارى داشته است.

نجاشى رحمه الله در برخى از اساتيد با شيخ طوسى مشترك است؛ ليكن عدّه بسيارى از اساتيد نجاشى به وسيله شيخ طوسى درك نشده‌اند؛ بزرگانى چون: ابو العبّاس احمد بن على بن نوح سيرافى، ابو الحسن احمد بن محمّد بن جندى، ابو الفرج محمّد بن على قُنّايى كاتب و ... كه از مطّلعان به رجال و اركان آراى رجالى شناخته مى‌شوند.

[١]. رجال السيّد بحر العلوم، ج ٢، ص ٨٦

[٢]. الفهرست، ص ٢؛ الفوائد الرجاليّة، خواجويى، ص ٢٨٦؛ الرواشح السماويّة، ص ١٠٥

[٣]. الفهرست، ص ٢