بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٦٨ - گفتار اول شناخت عصر كشى

ماوراءالنهر، بسيارى از كتاب‌هاى عربى به فارسى ترجمه شدند. اين منطقه، از جهت منابع علمى نيز بسيار غنى شمرده مى‌شد و كتابخانه دربار بخارا، در آن ناحيه شهرتى فراوان داشت.

نمونه بارز اين ويژگى را در دوران حكومت امير نصر بن احمد، ملقّب به سعيد سامانى، مى‌توان ديد. وى به سبب دانش‌دوستىِ دو وزير دانشمند خود (ابو عبد اللَّه جيهانى‌[١] و ابو الفضل بلعمى) دوران حكومت خويش را به دوران شكوفايى دولت سامانى مبدّل ساخت. اين دوران كه از سال ٣٠١ تا ٣٣١ ق ادامه داشت، به احتمال قوى با بخش عمده‌اى از عمر كشّى، مقارن بوده است.[٢] در آن روزگار، ماوراءالنهر و بخصوص پايتخت دولت سامانى (بخارا)، در سراسر عالم اسلامى، به عنوان مركز دانش، شهرت چشمگيرى داشت، تا آن جا كه در علوم حديث، گاه براى تدليس در مكان- كه از اقسام «حديث مُدَلَّس» شمرده مى‌شود- به ماوراءالنهر مثال مى‌زنند، بدين صورت كه راوى براى جلب توجّه ديگران نسبت به حديثى كه نقل مى‌كند، مى‌گويد: سمعتُ بما وراء النهر.[٣]

[١]. برخى وى را شيعه، و برخى ديگر وى را مروّج دوگانه‌پرستى مانَوى معرّفى كرده‌اند. از اين رو، وى خلع گرديد وبلعمى به جاى او گمارده شد

[٢]. با توجّه به تاريخ زندگانى كشّى كه تا حدود سال ٣٦٦ ق به طول انجاميده، جدول زمانى حكومت پادشاهان سامانى تا سال مذكور، عبارت است از:

نصر بن احمد حدود ٢٦١- ٢٧٩ ق

اسماعيل بن احمد ٢٧٩- ٢٩٥ ق

احمد بن اسماعيل ٢٩٥- ٣٠١ ق

نصر بن احمد( نصر دوم) ٣٠١- ٣٣١ ق

نوح بن نصر ٣٣١- ٣٤٣ ق

عبد الملك ٣٤٣- ٣٥٠ ق

منصور ٣٥٠- ٣٦٦ ق

[٣]. الرواشح السماويّة، ص ٢٦٩ در بحث حديث مدلّس