بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٥٩ - ب مؤلفان اهل سنت

رجال الطوسى، از همان قرن‌هاى نخستين، جزو اصول پنجگانه رجالى به شمار مى‌رفته است؛ زيرا در اوّلين كتاب جامع رجالى (حلّ الإشكال) كه به وسيله سيّد ابن طاووس (م ٦٧٣ ق) تأليف گرديد، يكى از پنج مصدر آن بوده است.

پس از ابن طاووس نيز علّامه حلّى (براى خلاصة الأقوال) و ابن داوود حلّى (براى كتاب رجالش)، رجال الطوسى را مصدر قرار دادند. پس از اين دو نيز، تمام جوامع رجالى شيعه، رجال الطوسى را مصدرى معتبر و معتمد دانسته‌اند.

ب. مؤلّفان اهل سنّت‌

دايره استفاده و استناد به رجال الطوسى، به شيعيان محدود نيست؛ بلكه برخى مشاهير و رجاليان اهل سنّت نيز از آن استفاده كرده‌اند؛ از جمله، ابن حجر عسقلانى (م ٨٥٢ ق) در لسان الميزان، كه مطالب بسيارى را از آن نقل نموده است.

ابن حجر در موارد بسيارى، مطالبى را از كتاب رجال شيخ طوسى نقل كرده كه در رجال الطوسى از آنها اثرى نيست، و چون تحقيق كتاب رجال الطوسى بر اساس نسخه‌هاى معتبر و قديمى انجام شده است، بدون ترديد بايد اشتباهات را به ابن حجر نسبت داد و چنين گفت كه وى دچار اشتباهاتى چون: خلط حواشى با متن اصلى، خلط مطالب كتاب‌هاى رجالى مختلف با مطالب رجال الطوسى و يا ... شده است.

موارد اختلاف منقول‌هاى ابن حجر از رجال الطوسى (موجود در لسان الميزان) با آنچه در نسخه‌هاى چاپى رجال الطوسى است، بسيار زيادند. چند نمونه از اين موارد، كه از ابتداى لسان الميزان انتخاب شده‌اند، عبارت‌اند از:

١. «أبان بن أرقم الأسدىّ الكوفىّ. ذكره أبو جعفر الطوسىّ فى الشيعة الإماميّة فى رجال أبى عبد اللَّه جعفر الصادق و وثّقه»[١] كه در رجال الطوسى، اين عبارت است: «أبان بن أرقم الأسدىّ الكوفىّ»[٢].

٢. «أبان بن أرقم الطائىّ ثمّ السنبسىّ أبو الأرقم الكوفىّ. ذكره الطوسىّ فى رجال‌

[١]. لسان الميزان، ج ١، ص ٢٩( ش ٢)

[٢]. رجال الطوسى، ص ١٦٤( ش ١٨٧٤)