بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٠٣ - محتواى كتاب

برخى، اين نام را شاهد بر آن گرفته‌اند كه اصل رجال الكشّى، بجز در مواردى اندك، شامل شرح حال راويان شيعى بوده و در آن از راويان عامّه ذكرى به ميان نيامده است. بحث از اين مطلب، در گفتارهاى آينده خواهد آمد.

بايد در نظر داشت كه اين بحث، جز در كتاب‌شناسى، بدون فايده است؛ چرا كه هم‌اكنون هيچ نسخه‌اى از اصل رجال الكشّى، در دسترس نيست و فقط مهذّب و خلاصه آن با نام اختيار الرجال (تأليف شيخ طوسى) موجود است كه با نام رجال الكشّى شناخته مى‌شود.

محتواى كتاب‌

از آن جا كه اصل كتاب كشّى رحمه الله در دسترس نيست، صريحاً نمى‌توان موضوع و محتواى آن را مشخّص نمود؛ ليكن شايد بتوان از قرينه‌هايى كه در لا به لاى تلخيص آن و نيز منقولات از آن وجود دارند، محتواى آن را تا حدودى باز شناخت.

درباره محتواى اصل كتاب كشّى رحمه الله و شيوه آن، دو نظريّه وجود دارد:

نظريّه اوّل. اين نظريّه بر اساس استفاده قُهپايى از جمله‌اى استوار گرديده كه در شرح حال براء بن عازب در رجال الكشّى بدين شرح آمده است:

قال أبو عمرو الكشّىّ: هذا بعد أن أصابته دعوة أمير المؤمنين عليه السلام فى ما رُوى من جهة العامّة.[١]

قُهپايى اعتقاد دارد كه اين جمله، صريح در اين معناست كه اصل رجال الكشّى، بر رجال خاصّه و عامّه مشتمل بوده كه پس از تلخيص، تنها رجال خاصّه در آن باقى مانده‌اند.[٢] برخى اين نظريّه را پذيرفته‌اند؛[٣] ولى [محقّق‌] شوشترى در كتابش پس از نقل اين نظريّه، به نقد آن پرداخته، مى‌گويد:

اوّلًا، كلام مذكور، بر آنچه قُهپايى استفاده كرده، به هيچ وجهى دلالت ندارد؛ زيرا حدّ اكثر چيزى كه از آن استفاده مى‌شود، بازگشت براء بن عازب به سوى امير مؤمنان عليه السلام، پس از نفرين ايشان بر براء است- چنان كه عامّه در كتاب‌هاى حديثىِ‌

[١]. اختيار معرفة الرجال، ص ٤٥( ش ٩٤ و ٩٥)

[٢]. مجمع الرجال، ج ١، ص ٢٥١

[٣]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٥٢٩