بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٦٧ - گفتار دوم نسخه هاى خطى«رجال الطوسى»

اصحاب شيعه افزوده مى‌گردد، تا آن جا كه ظاهراً در باب سيزدهم، نامى از غير شيعه ذكر نشده است.

در دوازده باب اوّل اين كتاب، كمتر به شرح حال راويان، پرداخته شده است، حال آن كه در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام»، اغلب عناوين، شرح حال دارند.

همچنين در ابواب اوّليه كتاب تا اصحاب امام باقر عليه السلام، در هيچ موردى توثيق يا تضعيف با الفاظى چون: «ثقة» و «ضعيف»، صورت نگرفته است، گرچه گاه الفاظ مدح و ذمّى به كار رفته كه از آنها استفاده توثيق و تضعيف هم مى‌توان نمود، مانند:

«أركان أربعه»، «مستقيم» و «فاضل» براى مدح، و: «خارجىّ ملعون»، «لحق بالمعاوية»، و «مجهول» براى ذم.

در اين كتاب، توثيق و تضعيف با الفاظ صريح، پس از اصحاب امام باقر عليه السلام آغاز شده و از اصحاب امام كاظم عليه السلام تا انتهاى كتاب، رو به فزونى گذارده است.

گفتار دوم: نسخه‌هاى خطّى «رجال الطوسى»

تا كنون در ايران در كتابخانه‌هايى كه فهرست نسخه‌هاى خطّى آنها تهيّه شده است، بيست و پنج نسخه خطّى و عكسى از رجال الطوسى، شناسايى شده است. در زير، گزارش اين نسخه‌ها را ارائه مى‌نماييم:

١. نسخه عكسى شماره ٦٤٥ كتابخانه آية اللَّه مرعشى نجفى از نسخه خطّى موزه بريتانيا به شماره ٥٧٦٩٦٥. نسخه عكسى شماره ٢٨ و ٨٩ كتابخانه سيّد عبد العزيز طباطبايى. به خطّ محمّد بن سراهنگ بن مرتضى، ٢١ رجب ٥٣٣ ق، ١١٦ برگ.

(فهرست نسخه‌هاى عكسى كتابخانه آية اللَّه مرعشى نجفى: ٢/ ١٢٥؛ يادنامه سيّد عبد العزيز طباطبايى: ٣/ ١٤٣٩)

٢. نسخه شماره ٢٢ كتابخانه آستان قدس رضوى، به خطّ نستعليق و بدون نام كاتب، ٩٧٦ ق، ١٤٣ برگ. (فهرست نسخه‌هاى خطّى كتابخانه آستان قدس رضوى:

٢/ ٣٦٠)

٣. نسخه شماره ١٦٠٤ كتابخانه مدرسه فيضيّه قم، به خطّ نَسخ نعمة اللَّه بن حمزه‌