بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٨٤ - مبحث اول ملاك نجاشى در انتخاب عناوين

آنچه لازم به ذكر است، اين كه: نجاشى رحمه الله علاوه بر نام مؤلّفان و مصنّفان، نام راويان نسخه‌ها را نيز در فهرست خود، ترجمه (شرح‌حال‌نگارى) كرده است. در اين جا بايد ديد كه: مراد دقيق از «نسخه» چيست؟

شيخ آقابزرگ تهرانى در الذريعة در تبيين معناى نسخه مى‌گويد:

نسخه، عنوان عامّ برخى رساله‌هاى كوچك از مؤلَّفات قرن‌هاى نخستين است كه مسائل و احكام دينى را در بر دارند و از مصادر شريعت شمرده مى‌شوند.

نسخه، همچون اصول اربعمئة است كه راوى، آن را از مصنّفش، با واسطه يا بى‌واسطه، نقل مى‌كند و از آن به «نسخه فلانى از فلانى» تعبير مى‌شود ....[١] وى در احتمالى ديگر مى‌گويد:

شايد «نسخه»، نام كتابى است كه احكام تأسيسى‌اى را در بر دارد كه امام عليه السلام آنها را وضع، و بر راوى املا نموده است، كه اين، در برابر «اصل» به كار برده مى‌شود و آن، كتابى است كه احكام امضايى‌اى را در بر دارد كه راوى، آنها را نقل كرده و سپس خود، كتاب را بر امام عليه السلام عرضه نموده و تأييد آن را از او گرفته است.[٢] از تتبّع در مواردى كه نسخه‌اى به يك راوى نسبت داده شده، چنين ظاهر مى‌شود كه احتمال اوّل، قوى‌تر است؛ زيرا در تمام موارد مذكور، نسخه به نام امام معصوم، نسبت داده شده، كه اين، شاهد آن است كه نسخه‌ها همچون اصل‌ها حاوى كلمات ائمّه عليهم السلام بوده و اين اشخاص، راويان آنها محسوب مى‌شده‌اند.

در رجال النجاشى، نام راويان نسخه‌ها، عناوين بسيارى را تشكيل داده‌اند.[٣]

[١]. الذريعة، ج ٢٤، ص ١٤٧

[٢]. الذريعة، ج ٢٤، ص ١٤٨

[٣]. رجال النجاشى، ص ٩( ش ٦) و ص ٢٣( ش ٣٤) و ص ٤٧( ش ٩٥) و ص ٥١( ش ١١٢) و ص ١٠١( ش ٢٥٢) و ص ١١٦( ش ٢٩٨) و ص ١٥١( ش ٣٩٦) و ص ١٨٠( ش ٤٧٥) و ص ١٩٠( ش ٥٠٦) و ص ٢٢٤( ش ٥٨٦ و ٥٨٧) و ص ٢٢٧( ش ٥٩٩) و ص ٢٢٨( ش ٦٠٣) و ص ٢٢٩( ش ٦٠٦) و ص ٢٥٧( ش ٦٧٦) و ص ٢٧٢( ش ٧١٤) و ص ٢٧٨( ش ٧٣١) و ص ٢٨٦( ش ٧٦٢) و ص ٢٨٨( ش ٧٦٩) و ص ٣٠٤( ش ٨٣١) و ص ٣١٠( ش ٨٤٧) و ص ٣٥٥( ش ٩٥٠ و ٩٥١) و ص ٣٥٨( ش ٩٦٢) و ص ٣٦٦( ش ٩٩٢) و ص ٣٦٧( ش ٩٩٣) و ص ٣٦٩( ش ١٠٠١ و ١٠٠٣) و ص ٣٧٠( ش ١٠٠٦) و ص ٤١٦( ش ١١١٣) و ص ٤٢٣( ش ١١٣٦) و ص ٤٣١( ش ١١٥٨) و ص ٤٤٣( ش ١١٩٦) و ص ٤٦٠( ش ١٢٥٦)