بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٥٥ - گفتار چهارم مقايسه«الفهرست» با ديگر منابع رجالى

گفتار چهارم: مقايسه «الفهرست» با ديگر منابع رجالى‌

الفهرست را مى‌توان از دو جهت مقايسه كرد؛ از جهتى با ساير اصول اوّليه، و از جهتى با ساير كتاب‌هاى رجالى شيعه.

درباره مقايسه الفهرست با ساير اصول اوّليه، مى‌توان گفت كه الفهرست، از نظر موضوعى و نوع تأليف، با رجال النجاشى، هم‌سياق و متناسب است و چنان كه در گفتار پيشين گذشت، نجاشى، با آن كه وفاتش پيش از شيخ طوسى بوده، امّا از الفهرستِ وى بسيار استفاده كرده است.

از نظر تعداد افراد نيز رجال النجاشى، شرح حال‌هاى بيشترى دارد. نيز با مقابله بسيارى از شرح حال‌ها در دو كتاب، روشن مى‌شود كه اغلب نقل قول‌ها از «أصحاب فهرستات»، از الفهرست شيخ طوسى نقل شده‌اند، چنان كه تشابه الفاظ دو كتاب، گوياى اين مطلب است.

همچنين در بسيارى از موارد، اسناد شيخ طوسى به مؤلّفان و تأليفاتشان، با اسناد نجاشى مشترك‌اند.

با توجّه به اين نكات، آشكار مى‌گردد كه بخش زيادى از فوايد الفهرست، با مراجعه به رجال النجاشى، قابل دسترس است.

الفهرست با منابع رجالى ديگر كه به شيوه فهرست نوشته نشده‌اند، تفاوت موضوعى و شكلى دارد، هرچند كه از نظر ميزان اعتبار، با كتاب‌هاى اصول اوّليه، همطراز است.

البتّه چنان كه در بحث رجال النجاشى گذشت، در صورت تعارض و يا اختلاف ميان آراى نجاشى و آراى شيخ طوسى، رأى نجاشى مقدّم مى‌شود و بر اين اساس، در اصول اوّليه رجالى، نوعى رتبه‌بندى نيز به كار رفته است.

و امّا مقايسه‌ الفهرست‌ با ساير مصادر رجالى (غير از اصول اوّليه)، تفاوت‌هاى بسيارى را از نظر موضوعى، شكلى و اعتبارى، ميان آنها نمايان مى‌سازد. تنها برخى كتاب‌ها- كه در گفتار آينده معرّفى مى‌شوند- براى تكميل و يا بر اساس الفهرست‌