بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٨١ - گفتار دوم تكرار برخى نام ها در باب«اصحاب» ائمه عليهم السلام و باب«من لم يرو عنهم عليهم السلام»

بله، اگر باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» بر باب‌هاى ديگر مقدّم بود، امكان داشت كه ادّعا شود شيخ طوسى رحمه الله ابتدا به روايات اين افراد برخورد نكرده و نام آنان را در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» آورده است و سپس با دستيابى به روايات آنان، نامشان را در ابواب اصحاب ائمّه عليهم السلام و جزو راويانِ از ايشان، درج كرده است.[١] توجيه هفتم. تكرار عناوين در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» از روى اشتباه صورت گرفته است.

اين توجيه را سيّد بحر العلوم از كلام فاضل استرآبادى در تلخيص المقال استفاده كرده است، آن جا كه وى در شرح حال بكر بن محمّد ازدى گفته است:

امّا اين‌كه در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» گفته است: «بكر بن محمّد ازدى.

عبّاس بن معروف از او روايت كرده است» يا اشتباه است و يا آن‌كه عبّاس از بكر حديثى نقل نكرده، مگر آنچه باواسطه از ديگران نقل نموده است ... و مثل اين گونه اشتباهات، بسيار واقع شده است.[٢] ظاهراً فاضل استرآبادى از اين عبارت شيخ طوسى، چنين استفاده كرده است كه خود بكر بن محمّد ازدى، بى‌واسطه از ائمّه عليهم السلام حديث نقل نموده است. از اين روست كه در مقام حلّ مشكل، آن را اشتباه يا مراد از آن را روايت عبّاس از بكر بن محمّد، هنگامى كه از غير معصوم نقل مى‌كند، دانسته است.

فاضل استرآبادى خود در پايان، اذعان كرده كه در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام»، مانند چنين تنافى‌اى، بسيار زياد، واقع شده است.

مامقانى، در ردّ اين توجيه مى‌گويد:

بعيد بودن اين توجيه و منافات آن با جلالت شأن شيخ طوسى رحمه الله، امرى روشن است.[٣] آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: توجيه مزبور، به هيچ وجه با بحث ما ارتباط ندارد؛

[١]. الفوائد الرجاليّة من تنقيح المقال، ج ١، ص ١٩٤

[٢]. تلخيص المقال( مخطوط)، شرح حال:« بكر بن محمّد»؛ رجال السيّد بحر العلوم، ج ٤، ص ١٤٢ و ١٤٣

[٣]. الفوائد الرجاليّة من تنقيح المقال، ج ١، ص ١٩٤