بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٥٦ - گفتار دوم مصادر«رجال النجاشى»

برخى از رجاليان، در مقام جمع بين ادّعاى نجاشى كه: «تنها با واسطه از ابو مفضّل نقل مى‌كنم» و اين كه در هيچ يك از موارد نقل‌شده از وى، به واسطه تصريح نگرديده است، دلايلى را ذكر كرده‌اند، از جمله:

الف. توقّف نجاشى از روايت كردن از ابو مفضّل مگر با واسطه، به جهت كمىِ سنّ خودش بوده است؛ زيرا نجاشى در هنگام وفات ابو مفضّل، حدود پانزده سال بيشتر نداشته است كه برخى بزرگان، اين سن را براى تحمّل حديث، كافى نمى‌دانسته‌اند. از اين رو، وى در مواردى كه از او نقل كرده، تنها بر رجال، اعتماد نموده و به همين جهت، از تعابير: «أخبرنا» و «حدّثنا» استفاده نكرده است.

ب. وى پس از آن كه تصريح كرده كه در تمام موارد، با واسطه از ابو مفضّل نقل مى‌كند، تصريح مجدّد و خاص را نياز نديده است.

ج. در مواردى كه نجاشى از ابو مفضّل، بدون ذكر واسطه نقل كرده است، نقلش به واسطه استاد خود، محمّد بن على بن يعقوب قُنّايى و از كتاب معجم رجال أبى المفضّلِ او بوده، هرچند كه از واسطه نامى نبرده است.

بنا بر اين، در واقع مى‌توان گفت كه معجم رجال أبى المفضّل، از مصادر نجاشى بوده است، نه اصل رجال ابو مفضّل.

آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: همين نظريّه قابل تأييد است؛ زيرا وى در مورد قُنّايى تصريح مى‌كند:

أخبرنى و أجازنى جميع كتبه.[١]

پس قُنّايى از اساتيد نجاشى بوده است، حال آن كه وى در مورد ابو مفضّل، تعبير خاصّى ندارد كه بر اجازه و نقل از وى دلالت كند و اصولًا در تأليفات او، از كتاب رجال، نامى نبرده است.

١٠. كتاب الرجال (تأليف ابو عمرو محمّد بن عمر بن عبد العزيز كشّى).

[١]. رجال النجاشى، ص ٣٩٨( ش ١٠٦٦)