بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣١٨ - مبحث اول فهرست الفاظ مدح و ذم و توثيق و تضعيف

در مقابل، [آية اللَّه‌] سيّد ابو القاسم خويى، استفاده نمودن شيخ طوسى رحمه الله از غيرِ رجال ابن عقدة را مفروغٌ عنه و مسلّم دانسته و تنها به استفاده نمودن مرحوم شيخ از تكميل رجال ابن عقده (تأليف ابن نوح) اشاره كرده است و بر اين اساس، باب اصحاب امام صادق عليه السلام را منتخبى از همه مصادر رجالى آن عصر دانسته است. از همين رو نيز اشكال عدم تمييز ثقات از غير ثقات را مطرح كرده است.

بديهى است كه در صورت توجّه به مقدّمه دوم استدلال محدّث نورى، بررسى اين نظريّه، كامل‌تر انجام مى‌شود.

گفتار دوم: الفاظ جرح و تعديل‌

مبحث اوّل. فهرست الفاظ مدح و ذم و توثيق و تضعيف‌

چنان كه در فصل پيشين گذشت، شيخ طوسى رحمه الله در كتاب رجالش، كمتر به مدح و ذمّ راويان اقدام نموده است، همان طور كه موارد توثيق و تضعيفش نيز كم اند؛ ولى به هر حال، او، گاه با الفاظ متداول و گاه با الفاظ خاص، به مدح و ذم و يا توثيق و تضعيف، اقدام كرده است.

البتّه مرحوم شيخ از الفاظ ديگرى نيز استفاده كرده كه در مفاد و مدح و ذم بودن آنها ترديد وجود دارد. گذشته از اينها، برخى مدح و ذم‌هاى وى، به صورت جملاتى طولانى و در شكل خبر دادن از برخى وقايع اند.

براى نمونه، وى در توصيف برخى مى‌گويد: «أحد الستّة الذين جمعوا القرآن على عهد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله» و يا «ارتدّ بعد النبىّ صلى الله عليه و آله فى ردّة أهل ياسر».

در اين مبحث، الفاظى را بررسى مى‌كنيم كه شيخ طوسى رحمه الله در كتاب رجالش از آنها براى مدح و ذم و توثيق و تضعيف استفاده نموده است، البتّه با صرف نظر از اختلاف در مفاد هر يك از آنها:

١. الدَيِّن الزاهد.