بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٥ - اوضاع اجتماعى - فرهنگى قرن چهارم هجرى

فصل اوّل: شناخت نجاشى و عصر وى‌

گفتار اوّل: عصر نجاشى‌

در تاريخ اسلام، دو قرن چهارم و پنجم هجرى، از اهمّيت ويژه‌اى برخوردارند؛ چرا كه شكوفايى علوم مختلف اسلامى، در اين دوره اتّفاق افتاده است. با اين شكوفايى- كه در اثر آزادى انديشه به‌وجود آمده در آن روزگار و رويارويى فكرى صاحبان مكاتب، پديد آمد- عالمان بزرگ اهل تشيّع و اهل تسنّن ظهور نمودند و مكتب‌هاى مختلفِ: كلامى، فقهى، تفسيرى و ...، شناخته شدند.[١] بدين ترتيب، شناخت اوضاع اجتماعى، سياسى و فرهنگى اين دوره، مى‌تواند ما را در ترسيم اهداف و انگيزه‌هاى رجاليان و محدّثانِ آن روزگار، يارى نمايد.

اوضاع اجتماعى- فرهنگى قرن چهارم هجرى‌

در قرن چهارم هجرى، دو گرايش اصلى (سلفى‌گرى و عقلگرايى) وجود داشت.

حكومت عبّاسيان كه از زمان خلافت متوكّل (٢٣٢- ٢٤٧ ق) به بعد، مبلّغ گرايش سلفى‌گرىِ افراطى بود، به مقابله با فرقه‌هاى مخالف اين گرايش، يعنى معتزله، شيعه و ... پرداخت.

اين گونه بود كه سلفيان، فرصت را غنيمت شمرده، خود را در تمام امور حكومت‌

[١]. براى اطّلاع بيشتر، ر. ك: المنتظم، ج ١١، ص ١٧٨- ٣٥٢؛ الكامل، ج ٧، ص ٣٣- ١٠٩