بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٣٥٦ - دسته دوم مصادرى كه استفاده شيخ طوسى از آنها احتمالى است

١٧. كتاب الفهرست شيخ طوسى (م ٤٦٠ ق).

شيخ طوسى رحمه الله در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» در شرح حال بسيارى از راويان، به كتاب الفهرست ارجاع داده است.

دسته دوم. مصادرى كه استفاده شيخ طوسى از آنها احتمالى است‌

از بررسى و مطالعه رجال الطوسى، مى‌توان برخى مصادر آن را به گمان، بازشناخت.

اين مصادر عبارت‌اند از:

١. رجال برقى (تأليف احمد بن محمّد بن خالد برقى).

اين كتاب- كه همانند رجال الطوسى بر اساس طبقات، نگاشته شده است- اصحاب معصومان عليهم السلام را تا امام عسكرى عليه السلام ذكر كرده است.

تفاوت اين كتاب با رجال الطوسى در دو نكته است: باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» ندارد، و مختصرتر است.

برخى محقّقان با مقايسه رجال البرقى و رجال الطوسى بر اين باورند كه از باب اصحاب امام باقر عليه السلام تا انتهاى باب‌هاى اصحاب ائمّه عليهم السلام، ارتباطى محكم و دقيق ميان اسامى موجود در اين دو كتاب وجود دارد. اين امر، يا به جهت مصدر بودن رجال البرقى براى رجال الطوسى و يا به جهت استفاده شدن از مصدر مشترك براى هر دو كتاب است.[١] ٢ و ٣. الرجال و من روى‌ عن الصادق عليه السلام (تأليف حميد بن زياد).

مؤلّف اين دو كتاب، واقفى‌مذهب، ليكن ثقه و مورد اعتماد بوده است. او تأليفات زيادى داشته است‌[٢] كه دو كتاب فوق در موضوع دانش رجال، از آن جمله‌اند.

منشأ احتمال استفاده شيخ طوسى رحمه الله از كتاب‌هاى حميد بن زياد، اين كه: مرحوم شيخ در باب «من لم‌يروِ عنهم عليهم السلام» در شرح حال بسيارى از راويان مى‌گويد: «روى‌

[١]. مجموعه آثار سومين كنگره جهانى حضرت رضا عليه السلام، ج ٢، ص ١٦٨:« ارتباط رجال شيخ و رجال برقى»، سيّد محمّد جواد شبيرى

[٢]. رجال النجاشى، ص ١٣٢( ش ٣٣٩)؛ الفهرست، ص ١٥٥( ش ٢٣٨)