مثلًا صحيح است خداوند به بنده خود بفرمايد فلان كارى كه فعل و ترك آن براى تو ممكن است و در اختيار تو است بكن؛ ولى محال است، بفرمايد فلان كارى را كه به موجب مشيّت تكوينى و قضاى حتمى من، البته تحقق خواهد يافت و برو برگرد ندارد، بكن يا مكن؛ زيرا چنين امر و نهيى لغو و بى اثر مى‌باشد.
و همچنين انسان مى‌تواند امرى را كه امكان شدن و نشدن دارد، اراده كرده، براى خود مقصد و هدف قرار داده، براى تحقق دادن آن به تلاش و كوشش بپردازد، ولى هرگز نمى‌تواند امرى را كه به طور يقين (بى تغيّر و تخلّف) و به طور قضاى حتمى، شدنى است اراده كند و آن را مقصد خود قرار داده تعقيب كند؛ زيرا اراده و عدم اراده و قصد انسان كم‌ترين تأثيرى در امرى كه به هر حال شدنى است و از آن جهت كه شدنى است ندارد (دقت شود).
و از اين بيان روشن مى‌شود، كه:
١- اين علم موهبتى امام (ع) اثرى در اعمال او و ارتباطى با تكاليف خاصّه او ندارد. و اصولًا هر امر مفروض از آن جهت كه متعلق قضاى حتمى و حتمى الوقوع است، متعلق امر يا نهى يا اراده و قصد انسانى نمى‌شود.
آرى، متعلّق قضاى حتمى و مشيّت قاطعه حق متعال مورد رضا به قضا است. چنان كه سيّد الشهداء (ع) در آخرين ساعت زندگى در ميان خاك و خون مى‌گفت:
رِضاً بِقَضاءِكَ و تَسْليماً لِأَمْرِكَ لا مَعْبُودَ سِواكَ.
و همچنين در خطبه‌اى كه هنگام بيرون آمدن از مكّه خواند فرمود:
رِضَا اللَّهِ رِضانا أَهْلَ الْبَيْتِ.
٢- حتمى بودن فعل انسان از نظر تعلّق قضاى الهى، منافات با اختيارى بودن آن از نظر فعّاليّت اختيارى انسان دارند؛ زيرا قضاى آسمانى به فعل با همه چگونگى‌هاى آن تعلق گرفته است، نه به مطلق فعل. مثلًا خداوند خواسته است، كه انسان فلان فعل اختيارى را، به اختيار خود انجام دهد و در اين صورت تحقّق خارجى اين فعل اختيارى از آن جهت كه متعلّق خواست خدا است، حتمى و غير قابل اجتناب است و در عين حال اختيارى و نسبت به انسان، صفت امكان دارد (دقت شود).