منتها وقتى انسان به دنبال اين هدف، راه مى‌افتد و مى‌خواهد عليه حكومت و مركز باطل قيام كند، براى اين كه اسلام و جامعه و نظام اسلامى را به مركز صحيح خود برگرداند، يك وقت است كه وقتى قيام كرد، به حكومت مى‌رسد؛ اين يك شكل آن است- در زمان ما بحمداللَّه اين جور شد- يك وقت است كه اين قيام، به حكومت نمى‌رسد؛ به شهادت مى‌رسد.
آيا در اين صورت، واجب نيست؟ چرا؟ به شهادت هم برسد، واجب است. آيا در اين صورتى كه به شهادت برسد، ديگر قيام، فايده‌اى ندارد؟ چرا، هيچ فرقى نمى‌كند؛ اين قيام و اين حكومت، در هر دو صورت، فايده دارد- چه به شهادت برسد، چه به حكومت- منتها هر كدام يك جور فايده دارد. بايد انجام داد؛ بايد حركت كرد.
اين، آن كارى بود كه امام حسين انجام داد؛ منتها امام حسين (ع) آن كسى بود كه براى اولين بار اين حركت را انجام داد. قبل از او انجام نشده بود؛ چون قبل از او در زمان پيغمبر و امير المؤمنين چنين زمينه و انحرافى به وجود نيامده بود، يا اگر هم در مواردى انحرافى بود، زمينه مناسب و مقتضى نبود. زمان امام حسين، هر دو وجود داشت. در باب نهضت امام حسين، اين اصل قضيه است.
پس مى‌توانيم اين جور جمع بندى كنيم، بگوييم: امام حسين قيام كرد تا آن واجب بزرگى را كه عبارت از تجديد بناى نظام و جامعه اسلامى، يا قيام در مقابل انحرافات بزرگ در جامعه اسلامى است، انجام بدهد. اين از طريق قيام و از طريق امر به معروف و نهى از منكر است؛ بلكه خودش يك مصداق بزرگ امر به معروف و نهى از منكر است. البته اين كار، گاهى به نتيجه حكومت مى‌رسد، امام حسين براى اين آماده بود. گاهى هم به نتيجه شهادت مى‌رسد، براى اين هم آماده بود.
ما به چه دليل اين مطلب را عرض مى‌كنيم، اين را از كلمات خود امام حسين به دست مى‌آوريم. من در ميان كلمات حضرت ابى عبداللَّه (ع)، چند عبارت را انتخاب كرده‌ام- البته بيش از اين‌هاست كه همه، همين معنا را بيان مى‌كند- اول در مدينه؛ آن شبى كه وليد حاكم مدينه، حضرت را احضار كرد و گفت: معاويه از دنيا رفته است و شما بايد بيعت كنيد، حضرت به او فرمود: باشد تا صبح، «ننظر و تنظرون اينا احق بالبيعة و الخلافه» برويم فكر كنيم ببينيم ما بايد خليفه بشويم، يا يزيد بايد خليفه بشود! مروان فرداى آن روز، حضرت را در