رسميّت يافتن سوگوارى عاشورا
مراسم عزادارى در ابتدا رسميّت اسلامى نداشت و فقط مخصوص شيعيان بود. شايد گاهى از ترس حكّام و خلفاى جور ناچار مى‌شدند، كه مجالس عزادارى خود را پنهان كنند. موافق نوشته ذهبى و بعضى از مورّخان ديگر در سال سيصد و پنجاه و دو هجرى معزالدّوله ديلمى عزادارى رسمى عاشورا را در بغداد معمول ساخت. در آن سال بازارها را بستند. همه‌جا را سياهپوش كردند و به‌ويژه زنان شيعه نوحه‌كنان همه جا عزادارى مى‌كردند. مطابق اطّلاعى كه از كتاب خطط مقريزى به ما مى‌رسد در سال سيصد وشصت و سه هجرى المعز لدين اللَّه فاطمى عزادارى روز عاشورا را در قلمرو دولت خود كه مصر و سودان و توابع آن بود، مرسوم ساخت. بعضى نوشته‌اند، كه در سنه چهار صد و بيست و دو كه در بغداد مطابق روش قديم عزادارى حسينى بر پا گرديد، گروهى بر ضد شيعه انقلاب كردند، جمعى كشته شدند و بازارها خراب شد.
أبوريحان بيرونى كه در كتاب آثار الباقيه كه در حدود سنه سيصد و نود تأليف شده است، شرحى مى‌نويسد، مبتنى بر اين كه روز عاشورا تا پيش از واقعه كربلا روز ميمون و مباركى محسوب مى‌شد و بعد از آن كه حادثه كربلا اتفاق افتاد، روز عزادارى و سوگوارى گرديد. بنى أميه اين روز را باز (به مناسبت انتقامى كه از بنى هاشم گرفته بودند) مبارك و ميمون مى‌داشتند و جشن مى‌گرفتند؛ اما شيعيان در اين روز نوحه‌سرايى و عزادارى مى‌كنند.
به طورى كه از نوشته أبوريحان مستفاد مى‌شود، عزادارى عاشورا از قديم يعنى خيلى جلوتر از زمان أبوريحان و تأليف آثار الباقية (٣٩٠ هجرى) معمول و مرسوم بوده و در زمان خود أبوريحان نيز آن مراسم به پا مى‌شده است.
ميل دارم، كه عين عبارات أبوريحان را كه از مآخذ بسيار معتبر است و متضمن مطالب بسيار دقيق و عالى است، براى شما نقل كنم و كم كم به اين مقال خاتمه دهم.
أبوريحان در وقايع مهم ايام اسلامى از محرم تا ذى الحجة در خصوص محرم مى‌نويسد:
«وَ الْيَوْمُ الْعاشِرُ مِنْهُ يُسَمّى‌ عاشُورا وَ هُوَ يَوْمٌ مَشْهُورُ الْفَضْلِ وَ رُوِىَ عَنِ النَّبى‌ عَلَيْهِ السَّلام انَّهُ قالَ أَيُّهَا النَّاسُ سارِعُوا إلَى الخَيْراتِ فى‌ هذَا الْيَوْمِ فَإنَّهُ يَوْمٌ عَظيمٌ مُبارَكٌ قَدْ بارَكَ اللَّهُ فيهِ عَلى‌ آدَمَ وَ كانُوا يُعَظِّمُونَ هذَا الْيَوْمِ إلى‌ أَنْ اتَّفَقَ فيهِ قَتْلَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِىِّ بْنِ أَبى‌طالِب رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ وَ فُعِلَ بِهِ وَ بِهِمْ ما