است كه در راه حق و حقيقت و فضيلت قدم برداشته است.
كار «شهيد»
شهيد به خون خودش ارزش مى‌دهد. يك نفر به ثروت خودش ارزش مى‌دهد و به جاى آن كه ثروتش در بانك‌ها ذخيره باشد.، آن را در يك راه خير مصرف مى‌كند كه هر يك ريالش با مقياس معنا بيش از صدها هزار ريال ارزش داشته باشد؛ ثروت خود را به صورت يك مؤسّسه عامّ‌المنفعة مفيد فرهنگى، مذهبى و اخلاقى درمى‌آورد و با اين عمل به آن ارزش مى‌دهد. ديگرى به فكر خودش ارزش مى‌دهد؛ به خودش زحمت مى‌دهد و يك كتاب مفيد و اثر علمى به وجود مى‌آورد. ديگرى به ذوق فنى خودش ارزش مى‌دهد و صنعتى را در اختيار بشر قرار مى‌دهد. ديگرى به خون خودش ارزش مى‌دهد؛ در راه بشريت خون خودش را فدا مى‌كند. كدام يك بيشتر خدمت كرده‌اند؟ شايد خيال كنيد علما يا مخترعين و مكتشفين و ثروتمندان بيشتر به بشر خدمت كرده‌اند؛ خير هيچ كس به اندازه شهدا به بشريت خدمت نكرده است. چون آنها هستند كه راه را براى ديگران باز مى‌كنند و براى بشر آزادى را هديه مى‌آورند. آنها هستند كه براى بشر محيط عدالت به وجود مى‌آورند كه دانشمند به كار دانش خود مشغول باشد، مخترع با خيال راحت به كار اختراع خودش مشغول باشد، تاجر تجارت كند، محصل درس بخواند و هر كسى كار خودش را انجام بدهد. اوست كه محيط [مناسب‌] را براى ديگران به وجود مى‌آورد. مَثل آنها مثل چراغ و مثل برق است؛ اگر چراغ با برق نباشد ما و شما چكار مى‌توانيم انجام دهيم؟
قرآن كريم پيغمبر را تشبيه به يك چراغ مى‌كند؛ بايد چراغ باشد تا ظلمت‌ها از ميان برود و هر كسى بتواند به كار خودش مشغول باشد چقدر عالى گفته است اين شاعره زمان ما پروين اعتصامى، خدايش بيامرزد! از زبان شاهدى و شمعى مى‌گويد: يك شاهد، يك محبوب، يك زيباروى مورد توجه، يك شب تا صبح در كنار شمعى نشست، هنرنمايى‌ها كرد. گلدوزى‌ها كرد، صنعتى به خرج داد. همين كه از كارهايش فارغ شد، رو كرد به شمع و گفت: نمى‌دانى من ديشب چه كارها كردم!
شاهدى گفت به شمعى كامشب در و ديوار مزيّن كردم‌
ديشب از شوق نخفتم يكدم دوختم جامه و بر تن كردم‌
كس ندانست چه سحرآميزى به پرند از نخ و سوزن كردم‌
تو به گَرد هنر من نرسى زان كه من بذل سر و تن كردم‌
يعنى براى سر و تن خودم هنر بذل كردم. شمع هم به او جواب داد:
شمع خنديد كه بس تيره شدم تا ز تاريكيت ايمن كردم‌
پى پيوند گهرهاى تو بس گهر اشك به دامن كردم‌
تو مى‌گويى كه من تا صبح گوهرها را به هم دوختم، ولى اين گوهر اشك من بود كه تا صبح ريخت تا تو توانستى آن گوهرها را در يك رشته بكشى و به گردن خود بيندازى.
خرمن عمر من ار سوخته شد حاصل شوق تو خرمن كردم‌
من آن كسى هستم كه تا صبح سوختم و تابيدم تا تو به هدف و مقصدت رسيدى. بعد مى‌گويد:
كارهايى كه شمردى بر من تو نكردى، همه را من كردم «١»
ابن‌سينا قانون ننوشت، محمد بن زكريا الحاوى ننوشت، سعدى ذوق خودش را در بوستان و گلستان نشان نداد، مولوى همين طور، مگر از پرتو شهدا، آنهايى كه تمدن عظيم اسلامى را پايه‌گذارى كردند، موانع را از سر راه بشريت برداشتند، آنهايى كه مثل شعله‌هايى در يك ظلمت‌هايى درخشيدند و جان خودشان را فدا كردند، آنهايى كه سراسر وجودشان حماسه الهى بود، حق‌خواهى و حق‌پرستى بود، آنهايى كه پرچم توحيد را در دنيا به اهتزاز درآوردند و مستقر كردند، آنهايى كه منادى عدالت بودند، منادى حريّت و آزادى بودند. ما و شما كه اينجا نشسته‌ايم مديون قطرات خون آنها هستيم، مديون حماسه‌هاى آنها هستيم.
حسين‌بن على سراسر وجودش حماسه است.
كليد شخصيت افراد
روانشناس‌ها، خصوصاً كسانى كه بيوگرافى مى‌نويسند، كوشش مى‌كنند براى روحيه‌ها يك كليد شخصيت پيدا كنند. مى‌گويند شخصيت هر كس يك كليد معين دارد؛ اگر آن را پيدا كنيد سراسر زندگى او را مى‌توانيد توجيه كنيد. البته به دست آوردن كليد شخصيت افراد خيلى مشكل است، خصوصاً شخصيت‌هاى خيلى بزرگ. عباس محمود عَقّاد، دانشمند متفكر