آنهاست. اين كار كه چند صد هزار نفر را زنده زنده در كوره آتش بگذارند- ولو اين افراد جانى هم باشند- كار مشرق‌زمينى نيست و از عهده مشرق‌زمينى چنين جنايتى برنمى‌آيد. اين كار فقط از عهده مغرب‌زمينى قرن بيستم برمى‌آيد. اين جنايت كه در صحراى سينا ده‌ها هزار سرباز را آب و نان ندهند تا از گرسنگى بميرند براى اين كه اگر اسير بگيرند بايد به آنها نان بدهند، فقط مال غربى است. شرقى اين جور جنايت نمى‌كند. يهودى فلسطينى صد درجه شريف‌تر از يهودى غربى است. اگر مردم فلسطين يهودى‌هاى ملى اهل همان فلسطين بودند كه اين جنايت‌ها واقع نمى‌شد. اين جنايت‌ها همه مال يهودى غربى است.
به هر حال من جرأت نمى‌كنم بگويم جنايتى مثل جنايت كربلا در دنيا وجود نداشته است، ولى مى‌توانم بگويم در مشرق زمين وجود نداشته است.
از اين نظر حادثه كربلا يك جنايت و يك تراژدى است، يك مصيبت است، يك رثاء است. اين صفحه را كه نگاه مى‌كنيم، در آن كشتن بيگناه مى‌بينيم، كشتن جوان مى‌بينيم، كشتن شيرخوار مى‌بينيم، اسب بر بدن مرده تاختن مى‌بينيم، آب ندادن به يك انسان مى‌بينيم، زن و بچه را شلّاق زدن مى‌بينيم، اسير را بر شتر بى‌جهاز سوار كردن مى‌بينيم. از اين نظر قهرمان حادثه كيست؟ واضح است، وقتى كه حادثه را از جنبه جنايى نگاه كنيم، آن كه مى‌خورد قهرمان نيست، آن بيچاره مظلوم است. قهرمان حادثه در اين نگاه يزيدبن معاويه است، عبيداللَّه بن زياد است، عمر سعد است، شمر بن ذى الجوشن است، خولى است و يك عده ديگر. لذا وقتى كه صفحه سياه اين تاريخ را مطالعه مى‌كنيم، فقط جنايت و رثاء بشريت را مى‌بينيم. پس اگر بخواهيم شعر بگوييم چه بايد بگوييم؟ بايد مرثيه بگوييم و غير از مرثيه چيز ديگرى نيست كه بگوييم. بايد بگوييم:
زان تشنگان هنوز به عيّوق مى‌رسد فرياد العطش ز بيابان كربلا «١»
اما آيا تاريخچه عاشورا فقط همين يك صفحه است؟ آيا فقط رثاء است؟ فقط مصيبت است و چيز ديگرى نيست؟ اشتباه ما همين است. اين تاريخچه يك صفحه ديگر هم دارد كه قهرمان آن صفحه، ديگر پسر معاويه نيست، پسر زياد نيست، پسر سعد نيست، شمر نيست.