تاريخ تشكيل مجالس عزادارى‌
جماعتى كه از تاريخ اسلام اطلاع كافى ندارند، توهم كرده‌اند كه تشكيل مجالس عزادارى و حتى ساختن اشعار و مرثيه از زمان صفويه وجود گرفته است و اين توهم خود را به صورت يك حقيقت تاريخى مى‌گويند و مى‌نويسند. خدا كند كه در اين امر، همان اشتباه صرف باشد و عمدى در كار نباشد. حقيقت مطلب اين است، كه تشكيل مجلس عزا و اقامه مجامع سوگوارى واقعه كربلا، بلافاصله از همان زمان وقوع شروع شده، كه تا زمان حاضر ادامه يافته است.
انكار نمى‌كنم كه صفويه در ترويج تشيع و اقامه مراسم عزادارى اهتمام بسيار ورزيدند؛ اما اين كه تشكيل اين مجامع مولود آن زمان باشد، به كلى خلاف واقع است. همچنين ساختن اشعار مراثى كه در ابتدا به عربى بود و بعد از آن به فارسى هم رواج يافت، كه از همان زمان وقوع حادثه شروع شده بود.
نخستين كسانى كه وقايع عاشورا را بيان مى‌كردند و دل سنگ را مى‌گداختند. حضرت زينب (س) و حضرت سجاد (ع) بودند. رواياتى كه از حضرت سجاد (ع) در اين باره منقول است، از همه روايات معتبرتر و موثق‌تر است؛ زيرا آن حضرت هر چه كه مى‌فرمود، نتيجه مشهودات خود او بود. به قول بيهقى، از ديدار خود مى‌فرمودند، نه از شنيده‌ها و منقولاتش.
(ضمن آن كه شنيده‌هاى آن بزرگوار نيز مانند ديده‌هايش معتبر و به دور از خدشه است.)
أبو مخنف ازدى صاحب مقتل معروف كه اصل آن از بين رفته است و منقولاتش در كتبى از قبيل طبرى و غير آن باقى مانده است، از رجال نيمه اول قرن دوم هجرى و از اصحاب امام جعفر صادق (ع) (متولد ٨٣ متوفاى ١٤٨) بود و از اين جا معلوم مى‌شود كه زمينه مقتل نويسى يعنى تاريخ روز كربلا از پيش يعنى از زمان همان حادثه فراهم شده بود؛ كه أبو مخنف توانست يك كتاب درباره سرگذشت يوم الطف بنويسد.
معروف است كه چون اهل بيت طهارت و عصمت به مدينه بازگشتند (حركت اهل بيت از شام به مدينه على المعروف روز بيستم ماه صفر شصت و يك هجرى بود)، در نزديكى مدينه اقامت مختصرى كردند و اهالى مدينه به استقبال شتافتند. يكى از كسانى كه به استقبال آمده بود، بشير بن جذلم بود. چون حضرت سجاد (ع) او را ديدند و شناختند، فرمودند: اى بشير پدرت شاعر بود آيا تو هم از شاعرى بهره‌اى دارى؟ بشير گفت: بلى! من نيز خود