دو جور انحراف داريم؛ يك وقت مردم فاسد مى‌شوند- خيلى وقت‌ها چنين چيزى پيش مى‌آيد- اما احكام اسلامى از بين نمى‌رود؛ ليكن يك وقت مردم كه فاسد مى‌شوند، حكومت‌ها هم فاسد مى‌شوند، علما و گويندگان دين هم فاسد مى‌شوند! از آدم‌هاى فاسد، اصلًا دين صحيح صادر نمى‌شود؛ قرآن و حقايق را تحريف مى‌كنند، خوب‌ها را بد، بدها را خوب، منكر را معروف و معروف را منكر مى‌كنند! خطى را كه اسلام مثلًا به اين سمت كشيده است، صد و هشتاد درجه به سمت ديگر عوض مى‌كنند! اگر جامعه و نظام اسلامى به چنين چيزى دچار شد، تكليف چيست؟
البته پيغمبر فرموده بود كه تكليف چيست؛ قرآن هم فرموده است: «مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ فَسَوْفَ يَأتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحبُّهُم وَ يُحبُّونَهُ»- تا آخر- و آيات زياد و روايات فراوان ديگر و همين روايتى كه حالا از قول امام حسين برايتان نقل مى‌كنم.
امام حسين (ع)، اين روايت پيغمبر را براى مردم خواند. پيغمبر فرموده بود؛ اما آيا پيغمبر مى‌توانست به اين حكم الهى عمل كند؟
نه، چون اين حكم الهى وقتى قابل عمل است كه جامعه، منحرف شده باشد. اگر جامعه، منحرف شد، بايد كارى كرد؛ خدا حكمى در اين‌جا دارد. در جوامعى كه انحراف به حدّى پيش مى‌آيد كه خطر انحراف اصل اسلام است، خدا تكليفى دارد؛ خدا انسان را در هيچ قضيه‌اى بى تكليف نمى‌گذارد.
پيغمبر، اين تكليف را فرموده است، قرآن و حديث گفته‌اند؛ اما پيغمبر كه نمى‌تواند به اين تكليف عمل كند.
چرا نمى‌تواند؟ چون اين تكليف را آن وقتى مى‌شود عمل كرد كه جامعه منحرف شده باشد. جامعه در زمان پيغمبر و زمان امير المؤمنين كه جامعه به آن شكل منحرف نشده است؛ در زمان امام حسن كه معاويه در رأس حكومت است، اگر چه خيلى از نشانه‌هاى آن انحراف، پديد آمده است، اما هنوز به آن حدى نرسيده است كه خوف تبديل كلى اسلام وجود داشته باشد.
شايد بشود گفت در برهه‌يى از زمان، چنين وضعيتى هم پيش آمد؛ اما در آن وقت، فرصتى نبود كه اين كار انجام بگيرد- موقعيت مناسبى نبود- اين حكمى را كه جزو مجموعه‌