در سلطنت يزيد، نخستين بارى كه از معروف و منكر ياد كرده روزهاى اول سلطنت يزيد بوده و بلافاصله پس از پيشنهاد فرماندار دائر بر بيعت با يزيد. شبانه بر سر مزار جدش پيامبر مى‌آيد و ضمن شكوه از اوضاع چنين راز و نياز مى‌كند كه:
«خدايا! مى‌دانى كه من معروف را دوست مى‌دارم و از منكر متنفرم. من از تو اى خداى پر شكوه بخشايشگر مى‌خواهم كه به حق اين مزار و آنكه در آن است راهى پيش پايم بگذارى كه مايه خوشنودى تو و پيامبرت باشد.» بديهى است «منكرى» كه تازگى پيشامد كرده و حسين بن على از آن مانند هر «منكر» ى اظهار انزجار مى‌نمايد و از خدا براى مبارزه با آن راه مى‌جويد شيوه ولايتعهدى و موروثى حاكميت است كه جاهلى و ارتجاعى است، و شيوه ادارى نامشروط به شرع كه از طرف يزيد به پيروى از پدرش معاويه اتخاذ شده است. اين «منكر» بطور عمده همان استقرار حاكميت يزيد است كه امام با اين شدت از آن بيزارى مى‌جويد و از خدا و پيامبر چاره مى‌طلبد.
چند روز بعد وصيت نامه معروفش را به محمد بن حنفيه مى‌نويسد و مبارزه‌اش را «امر به معروف و نهى از منكر» قلمداد مى‌كند:
... انّى‌ لَمْ اخْرُجْ اشَراً وَ لا بَطَراً وَ لا مُفْسِداً وَ لا ظالِماً وَ انَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْأِصْلاحِ فى‌ أُمَّةِ جَدّى‌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ. اريدُ انْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهى عَنِ الْمُنْكَرِ، وَ اسيرُ بِسيرَةِ جَدّى‌ وَ ابى‌ عَلِىِّ بْنِ ابى‌ طالِبٍ .... «١»
من گردن‌فرازانه و بوالهوسانه قيام نكرده‌ام و نه تبهكارانه ياستمگرانه، بلكه فقط به‌اين‌خاطر كمر به نهضت بربسته‌ام كه كار ملت جدم (ص) رابصلاح آرم و اصلاح گردانم. مى‌خواهم امر به معروف و نهى از منكر كنم، و به شيوه جدم و پدرم على بن ابى طالب عمل كنم .... روشن است كه «منكر» در اينجا فساد اوضاع اجتماعى ملت جدش بوده و «معروف» حالت اجتماعى مطلوب و پسند اسلام. مفهوم كلامش اين است كه اكنون- سال شصتم هجرى- فساد عقيدتى و اجتماعى خطرناكى در جامعه شيوع و سيطره پيدا كرده كه بايستى من با آن مبارزه كنم تا حال ملت اسلامى به صلاح آيد و اين جز انقلاب تكاملى در شئون‌