عاشورا شناسى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣١٠

بِهِ الْجَبابِرَةُ» «١»
يعنى، «با من آنچنان كه با پادشاهان و جبابره سخن مى‌گويند، سخن نگوييد.» و يا عمر، خليفه دوم، آنگاه كه بالاى منبر، ضمن سخنرانى مى‌گويد: اگر پايم را كج گذاشتم، به من تذكر دهيد، عربى بيابان نشين، شمشير از نيام مى‌كشد و مى‌گويد: اگر پايت را كج گذاشتى، با اين شمشير راستت مى‌كنم!
اينها همه نتيجه تعليمات پيامبر اكرم (ص) بود كه كسى نتواند به مردم سطوت بفروشد و بر بندگان خدا چونان جبابره، حكومت كند.
در فرهنگ نبوى، داشتن قدرت و رياست، قرين بازخواست و مسئوليت مى‌باشد. و طبيعى است قدرت در چنين آيين و فرهنگى، بالاصالة از هيچگونه ارزشى برخوردار نبوده و ماهيتاً مطلوب نيست، بلكه قدرت، ابزارى است براى اجراى عدالت و نشر و گسترش دين.
يعنى قدرت، موضوعيت ندارد، بلكه طريقيت دارد.
براساس اين بينش، صاحبان قدرت و رياست، مى‌بايست خدمتگزاران دين و دنياى مردم باشند، نه تشنه حكم راندن و بزرگى فروختن.
امّا، آنگاه كه بنى اميه خلافت را، به ابزار تبديل كردند، قدرت معنا و مفهومى دگرگونه پيدا كرد؛ و قدرتمندان، اعم از خليفه و امير و ولى و حاكم، به خاطر قدرتشان تقدّسى ويژه يافتند، تا جايى كه «تقدس قدرت» به يك فرهنگ عمومى تبديل شد. چنانچه مغيرة بن شعبه، به حجر بن عدى (شهيد راه نبوّت) سفارش مى‌كند: «اتَّقِ السُّلْطانَ، اتَّقِ غَضَبَهُ وَ سَطْوَتَهُ.» «٢»
بدينوسيله به تدريج، فرهنگ «اتّق اللَّه»، كه بر مبناى اصل امر به معروف و نهى از منكر در جامعه اسلامى جا افتاده بود، جاى خود را به «اتّق السلطان»، كه مبنايى مادّى و دنيوى داشته و داراى ماهيّت تسليم و تملّق براى حفظ موقعيت است، داد.
طبيعى است مردمى كه در اين هنبثه و فرهنگ مخرّب تربيت مى‌شوند، دين و تقوا را نيز، در قدرت و سلطنت جستجو مى‌كنند و به نظر آنان هر كس رئيس است، باتقواست و هر كه رياستش عالى‌تر، تقوايش كاملتر.