معروف است كه آلمان‌ها گفته‌اند ما در جنگ دوم همه چيز را از دست داديم مگر يك چيز را كه همان شخصيت خودمان بود، و چون شخصيت خودمان را از دست نداديم همه چيز را دوباره به دست آورديم، و راست هم گفته‌اند. اما اگر ملتى همه چيز داشته باشد ولى شخصيت خودش را ببازد، هيچ چيز نخواهد داشت و خواه‌ناخواه در ملت‌هاى ديگر جذب مى‌شود. واى به حال اين خودباختگى كه متأسفانه در جامعه امروز ما وجود دارد.
در گفتارهاى اقبال لاهورى خواندم كه موسولينى گفته است: انسان بايد آهن داشته باشد تا نان داشته باشد؛ يعنى اگر مى‌خواهى نان داشته باشى، زور داشته باش. ولى اقبال مى‌گويد:
اين حرف درست نيست. اگر مى‌خواهى نان داشته باشى، آهن باش. (نمى‌گويد آهن داشته باش، بلكه آهن باش) يعنى شخصيت تو شخصيتى محكم به صلابت آهن باشد. مى‌گويد شخصيت داشته باش؛ چرا به زور متوسل مى‌شوى، چرا به اسلحه متوسل مى‌شوى، چرا مى‌گويى اگر مى‌خواهى نان داشته باشى بايد اسلحه داشته باشى؟ بگو اگر مى‌خواهى هر چه داشته باشى خودت آهن باش، خودت فولاد باش، خودت شخصيت داشته باش، خودت صلابت داشته باش، خودت منش داشته باش، اگر يك ملت بيچاره و بدبخت، ايمانش را به آنچه كه خودش از فلسفه زندگى دارد از دست بدهد و مرعوب يك ملت ديگر بشود، در تمام مسائل آن جور فكر مى‌كند كه ديگران فكر مى‌كنند و اصلًا نمى‌تواند شخصاً در مسائل قضاوت كند. هر موضوعى را فقط به دليل اين كه مد است يا پديده قرن است، به دليل اين كه در جامعه آمريكا و در جامعه اروپا پذيرفته شده است، مى‌پذيرد و ديگر منطق سرش نمى‌شود.
در يكى دو سال قبل در كتابى از يك نفر از متجددين ايرانى- كه كتاب بدى هم نيست- مى‌خواندم كه در زمانى كه من در لندن بودم حادثه خيلى جالبى پيش آمد و آن اين كه دختر سفيركبير سابق انگلستان در مسكو كه قهراً از شخصيت‌هاى خيلى معتبر انگلستان بود، عاشق يك سياه‌پوست شده بود و با اين سياه‌پوست ازدواج كرد و باعث غوغايى در انگلستان شد كه چرا اين دختر سفيدپوست، آن هم دختر يكى از شخصيت‌هاى بزرگ انگلستان با يك سياه‌پوست ازدواج كرده است؟ مدّت‌ها اين مطلب سوژه شده بود و يك روزنامه نوشت كه اين موضوع اين همه سر و صدا ندارد، دنيا دارد به طرف تساوى مى‌رود و دنياى امروز ميان‌