نمى‌تواند يك قهرمان باشد. ناپلئون براى فرانسوى‌ها قهرمان است، اما آيا براى روسيه يا براى انگلستان هم قهرمان است؟ البته نه. آنها حماسه هستند، ولى يك حماسه فردى از نوع خود خواهى. يك حماسه بزرگ است يعنى يك خودخواهى بزرگ است، يك خودپرستى بزرگ است، يك جاه‌طلبى بزرگ است. (در مقابل جاه‌طلبى‌هاى كوچك، جاه‌طلبى‌هاى بزرگ هم در دنيا پيدا مى‌شود.) اما اين حماسه‌ها حماسه‌هاى مقدس شمرده نمى‌شوند.
مشخصات حماسه مقدس‌
حماسه مقدس مشخصات ديگرى دارد كه عرض مى‌كنم، مشخصاتى كه به موجب آنها ديگر ناپلئون و اسكندر نمى‌توانند حماسه مقدس باشند. حماسه مقدس آن كسى است كه روحش براى خود موج نمى‌زند، براى نژاد خود موج نمى‌زند، براى ملت خود موج نمى‌زند، براى قاره يا مملكت خود موج نمى‌زند؛ او اساساً چيزى را كه نمى‌بيند شخص خودش است، او فقط حق و حقيقت را مى‌بيند و اگر خيلى كوچكش بكنيم بايد بگوييم بشريت را مى‌بيند. اين آيه قرآن يك آيه حماسى است:
قُلْ يا اهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا الى‌ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ الّا نَعْبُدَ الّا اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً ارْباباً مِنْ دونِ اللَّهِ. «١»
اى اهل كتاب، اى كسانى كه ادعاى مذهب داريد! بياييد با همديگر يك سخن داشته باشيم، بياييد خودمان را فراموش كنيم و فقط عقيده را ببينيم، بياييد در راه يك عقيده خود را فراموش كنيم، بياييد يك سخن را ايده خودمان قرار بدهيم: «الّا نَعْبُدَ الّا اللَّهَ» جز خدا هيچ موجودى را قابل پرستش ندانيم، «وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً ارْباباً مِنْ دونِ اللَّه» بياييد استثمار را ملغى كنيم، استعباد را ملغى كنيم، بشر پرستى را ملغى كنيم، عدل و مساوات را در ميان بشريت بياوريم. نگفت قوم من، قوم تو، با هم همدست شويم و پدر يك قوم ديگر را در بياوريم؛ اين حرف‌ها نيست.
پس يك جهت كه اين حماسه مقدس مى‌شود اين است كه هدفش مقدس و پاك و منزّه است؛ مثل خورشيد عالمتاب است كه بر همه مردم و بر همه جهانيان مى‌تابد.