همچنين مصيبتهاى آينده موجب تذكر نفسانى و توجه او به محضر حضرت حق مى‌شود و تكرار تذكر بلا و محنتهاى دنيا ذهن انسان را به آخرت معطوف مى‌دارد و متوجه مى‌شود كه دنيا خانه ناپايدار و آخرت خانه پايدار است مانند يادآورى قصّه اصحاب فيل و مانند سخن حق متعال كه در باره فرعون فرموده است: فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌ فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولى‌ إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشى‌ [١] و مانند اين گفته حق تعالى: وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ‌.

چنان كه گفتيم عبرت از مصائب حاصل مى‌شود و گاهى عبرت در هر چيزى كه مفيد پند گرفتن باشد به كار مى‌رود گر چه امر خوشايندى باشد، مانند قول خداوند تعالى: وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِها [٢]. و مانند اين كلام حق متعال: قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى‌ كافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ‌ [٣] خداوند سبحان يارى مؤمنان را با جمعيّت كمشان و خوارى و شكست مشركان را با وجود كثرتشان و اين كه جمعيّت مؤمنان را دو برابر كرد مثلى براى عبرت آورده است زيرا ذهن از نعمت خداوند در رابطه با پيروزى به اين انتقال مى‌يابد كه، او خداى مطلق و سزاوار پرستش، و در قدرت يگانه است، بر هر كه بخواهد رحمت وجود مى‌بخشد و تمام وجود از ناحيه او افاضه مى‌شود.

[١] سوره نازعات (٧٩): آيه (٢٤): او گفت من پروردگار بلند مرتبه شما هستم خداوند او را به عذاب دنيا و آخرت گرفتار كرد، به حقيقت اين عبرتى است براى كسى كه بترسد.

[٢] سوره مؤمنون (٢٣): آيه (٢١): براى شما در چهار پايان عبرتى است شما را از آنچه در شكم دارند سيراب مى‌كنيم.

[٣] سوره آل عمران (٣): آيه (١٣): گروهى در راه خدا پيكار مى‌كنند و دسته‌اى ديگر كافرند در ظاهر مانند هم مى‌باشند ولى خداوند كسانى را كه بخواهد با يارى خود پيروز مى‌گرداند اين براى صاحبان بصيرت عبرت است.