حضرت‌اسماعیل علیه السلام خانه‌ای برای خود در مجاورت کعبه ساخت و در آن اقامت گزید که بعدها به حِجرِ اسماعیل (خانه اسماعیل) شهرت یافت و هنگامی که مادرش هاجر علیه السلام از دنیا رفت، او را در همان خانه به خاک سپرد.

حضرت اسماعیل علیه السلام تا آخر در مکه سکونت داشت و در جوار کعبه مدفون شد.

امام صادق علیه السلام فرمودند:«اَلحِجْرُ فیهِ بیتُ اسماعیل و فیه قبر هاجر و اسماعیل؛ حِجْر خانۀ اسماعیل است و قبر هاجر و اسماعیل در آن قرار دارد».[١]

حِجر اسماعیل، مدفن بسیاری از پیامبران دیگر نیز هست و دعا و نماز در آن مستحب است.[٢]

موقعیت حِجر اسماعیل به گونه‌ای است که حجاج در هنگام طواف خانۀ خدا – خواسته یا ناخواسته – به دور آن می‌گردند و برای سهولت حرکت آنان، بنای حِجر اسماعیل که در ابتدا پلانی مستطیل داشته، به صورت نیم دایره و بدون سقف با دیوارهایی کوتاه طراحی و تغییر شکل داده شده است.

اطراف حِجر اسماعیل در دوران پیامبر اسلام علیه السلام سنگ چین و دیوارکشی شد و هر بار که خانۀ کعبه مرمت می‌شد، حِجر اسماعیل نیز تجدید بنا می‌گردید.

ارتفاع دیوار فعلی ٤٠/١ سانتی‌متر و عرض آن حدود ٦٠ سانتی‌متر و فضای داخل حِجر، از دیوار کعبه تا دیوار حِجر ١٠ متر می‌باشد. دیوار حِجر دارای دو بریدگی ورودی و خروجی در رکن غربی است.[٣]

راجع به تولّد، ازدواج و ذبح اسماعیل علیه السلام و شرح مفصّل آن، در سرگذشت پدرش ابراهیم علیه السلام مطالبي بیان نموده‌ایم.

لذا تکرار آن را در اینجا مناسب ندیده و علاقمندان به جزئیّات زندگی اسماعیل علیه السلام را بدان اوراق اشارت می‌دهیم.

[١] . بحارالانوار، ج ١٢، ص ١١٧.

[٢] . پرتوی از اسرار حج، ص ٧٠.

[٣] . سرزمین یادها و نشانه‌ها، ص ٧٣.