ابراهیم علیه السلام دارای آن چنان جایگاهی است، که قرآن او را پدر اعراب،[١] و پدر پیامبران پس از او خوانده،[٢] و نیز به خلیل الله و خلیل الرّحمن، یعنی دوست خدا ملقّب گردیده است.

گفتگوی ابراهیم با آزر[٣]

[١] . سوره حج/ ٧٨.

[٢] . سوره انعام/ ٨٤-٨٦.

[٣] . در مورد اینکه آزر کیست و چه نسبتی با ابراهیم دارد؟ میان مفسّران و مورّخین اختلاف است؛

الف) بعضی او را پدر ابراهیم علیه السلام می‌دانند، قرآن مجید نیز در سوره انعام/ ٧٤ به صراحت او را پدر ابراهیم علیه السلام معرفی میکند. ولی در ٧ آیه دیگر «توبه/ ١١٤ ؛ مریم/ ٤٢ ؛ انبیاء/ ٥٢ ؛ شعراء/ ٧٠ ؛ صافات/ ٨٥ ؛ زخرف/ ٢٦؛ ممتحنه/ ٤» بدون ذکر نام او، بلکه به عنوان پدر ابراهیم، او را از صف توحید، منحرف معرفی می‌نماید.

ب) بعضی او را عموی ابراهیم علیه السلام می‌دانند.

پ) و جمعی معتقدند وی جدّ مادری ابراهیم علیه السلام است.

اما نظر اوّل، ضعیف و مردود است به چند دلیل:

١) چون تمام مورخین، نام پدر ابراهیم علیه السلام را «تارخ بن ناحور» می‌دانند.

٢) واژه «اب» در قرآن و حدیث علاوه بر پدر، به عمو نیز اطلاق شده است.

(در سوره بقره/ ١٣٣، واژۀ «اب» آمده و اسماعیل را به عنوان پدر یعقوب معرفی می‌کند و حال آن که عموی یعقوب بوده است).

٣) خداوند دستور داده که هیچ پیامبری حق ندارد در مورد مشرکین اشتعفار کند. و لو اینکه از نزدیکان او باشند. (سوره توبه/ ١١٣).

و طبق نص صریح قرآن، آزر بت پرست و منحرف و مشرک بود. (همان/ ١١٤) و حال آنکه ابراهیم برای پدرش دعا می‌کند و از خدا می‌خواهد که او را روز قیامت ببخشد. (سوره ابراهیم/ ٣٩-٤١).

این نشان می‌دهد که پدرش غیر از آزر بوده که او برایش دعا می‌کند، زیرا که حق نداشته برای شخص مشرک دعا کند، ولو آن مشرک پدرش باشد. (رک: ریاحین الشریعه ،ج ٥ ، ص ١٤٦ به بعد ؛ روضه کافی ،ج ٨ ، ص ٣٧٠ به بعد ؛ بحارالانوار ، ج ١٢ ، از اول تا ص ١٤٠).