شكوفاى مادى و معنوى، به شكلى هماهنگ و پيوسته، مدنظر قرار دارد؛ مثلا والدين كودك وظيفه دارند كه فرزند را در محيط خانواده به سوى خداشناسى و خداپرستى سوق داده و فضاى مناسبى براى ظهور و بروز ابعاد متنوع شخصيت انسانى او فراهم آورند.

امام سجاد عليه السّلام فرموده است:

حق فرزندت آن است كه بدانى از تربيت نيكويش سؤال خواهى شد و در راهنمايى‌اش به سوى حق تعالى و كمك به او در فرمانبرى از خداوند، مسئوليت‌دارى.[١] زمامداران جامعه و دولتمردان اجتماع نيز در مقابل جهت‌گيرى اخلاقى و ارزشى توده‌هاى مردم، داراى چنين مسئوليت‌هايى مى‌باشند. پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با تشكيل دولت اسلامى، اين‌گونه وظايف را براى نمايندگان خويش تبيين مى‌كردند. رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به معاذ بن جبل- كه او را به يمن اعزام نمود- چنين سفارش كرد:

اى معاذ! كتاب خدا را بدان‌ها بياموز، آن‌ها را بر اخلاق پسنديده تربيت كن ... فرمان الهى را در بينشان برقرارساز و نسبت به حكم خداوند و اموال او، نفوذناپذير بوده، از هيچ‌كس تأثير مپذير؛ زيرا نه اين حكومت از آن تو است و نه تو مالك آن مال هستى.[٢] هم‌چنين رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در عهدنامه‌اى به عتاب بن اسيد (فرمانرواى مكه) خطاب به مردم آن ديار اعلام نمود:

... محمد، رسول خدا فرمانروايى بر شما را به عتاب بن اسيد سپرده است. خداوند از او خواسته تا غافلانتان را هوشيار نموده و جاهلانتان را آگاه كند، منحرفان را به استقامت آورد و آنان را كه از ادب الهى لغزيده‌اند، به ادب باز گرداند ....[٣] باتوجه به همين نقش سازنده و پيش برنده دولت اسلامى، در حاكميت بخشيدن به آرمان‌هاى اسلامى و پر كردن خلأهاى اجتماعى است كه برخى از متفكرين مسلمان،

[١] - طبرسى، مكارم الاخلاق، ص ٤٨٤.

[٢] -« يا معاذ علّمهم كتاب اللّه و احسن ادبهم على الاخلاق الصالحة ... و انفذ فيهم امر اللّه، و لا تحاش فى امره و لا ماله احدا فانها ليست بولايتك و لا مالك ...»( بحرانى، تحف العقول، ص ٢٥).

[٣] -« من محمد رسول اللّه الى جيران بيت اللّه الحرام و سكّان حرم اللّه اما بعد ... و قد قلّد محمد رسول اللّه عتاب بن اسيد احكامكم و مصالحكم و قد فوض اللّه اليه تنبيه غافلكم و تعليم جاهلكم و تقويم اودمضطركم و تأديب من زال عن ادب اللّه منكم ...»( بحار الانوار، ج ٢١، ص ١٢٢).