دين و دولت در انديشه اسلامي - سروش، محمد - الصفحة ٤٠٨
به «بيعت رضوان» است، و از نظر همه مورخان و محدثان، اين بيعت، در جريان صلح حديبيّه، انجام گرفته كه اجمال قضيّه اين است:
پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در سال ششم هجرت، از مدينه به قصد انجام مناسك عمره، آهنگ مكه كرد و چون احتمال مىداد كه قريش به جنگ برخيزند، از اصحاب و باديهنشينان اطراف خود خواست تا او را همراهى كنند. حضرت با همراهيان خود حركت كرده و در «ذو الحليفه» محرم شدند. در اين سفر، حدود هزاروپانصد نفر از مسلمانان، افتخار مصاحبت با حضرت را داشتند؛ ولى قريش با اطلاع يافتن از اين حركت، تصميم گرفتند كه از ورود مسلمانان به مكّه جلوگيرى نمايند. پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در سرزمين حديبيّه فرود آمدند و به نمايندگان قريش اعلام كردند كه فقط براى زيات خانه خدا، قصد مكه كردهاند و منظور جنگ ندارند. خود حضرت نيز پيكى را به مكه فرستاد تا مقصد حضرت را براى قريش بازگو كنند؛ ولى بازگشت پيك حضرت از مكه، مدتى به تأخير افتاد و موجب انتشار اين شايعه شد كه او را كشتهاند. در اين شرايط، مسلمانان خود را در معرض توطئه مشركين مىديدند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تصميم به جنگ گرفتند. پى از آن، اصحاب خود را براى بيعت فرا خواندند. هر چند بعد از بيعت، سفير حضرت از مدينه بازگشت و با قرارداد صلحى كه ميان مسلمانان و قريش به امضا رسيد، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به مدينه بازگشتند.[١] و آيه فوق، درباره بيعت با پيامبر، ناظر به اين حادثه است.
در اين داستان، شواهد متعددى وجود دارد كه تفسير دوم را تأييد و تعيين مىنمايد و نشان مىدهد كه اين بيعت به منظور مشروعيت بخشيدن به حكومت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نبوده است:
١- اين بيعت دستهجمعى مسلمانان با پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در سال ششم هجرت انجام گرفت[٢]، درحالىكه اگر بيعت اساس تشكيل دولت نبوى باشد، بايد در ابتداى هجرت به مدينه، و يا در زمان تشكيل دولت انجام شود.
[١] - سيره ابن هشام، ج ٣، ص ٣٢١ و ٣٣٠.
[٢] - تفسير مجمع البيان، ج ٩، ص ١١٤.