من شايسته اين كار نيستم؛ زيرا رياست دينى و مرجعيت اسلامى، به غير از علم فقه، امور ديگرى نيز لازم دارد؛ از قبيل اطلاع از مسائل سياسى و شناختن موضع‌گيرى‌هاى درست در هركار.[١] و بدين‌وسيله، راه را براى زعامت پرچمدار بزرگ فقاهت و سياست، ميرزا محمد تقى شيرازى، رهبر جهاد ملت عراق عليه انگليس، باز نمود.

٣- صلاحيت اخلاقى‌

حاكميت مكتب، در تمام شئون جامعه اسلامى، وقتى عينيت مى‌يابد كه رهبرى نظام اجتماعى، علاوه بر آگاهى عميق نسبت به مكتب و تعاليم آن، از ايمان قلبى قوىّ و تعهد عملى استوارى نيز نسبت بدان برخوردار باشد. در تعبيرات رايج فقهى و كلامى، معمولا از اين ويژگى به «عدالت» تعبير شده، و از آن به‌عنوان يكى از شرايط ضرورى حاكم اسلامى، كه مورد قبول همه فرق اسلامى است، نام برده مى‌شود.

بزرگ‌ترين دانشمندان مذاهب اسلامى، مانند فارابى،[٢] ماوردى،[٣] علامه حلّى،[٤] فراء[٥] و ابن خلدون‌[٦]، از عدالت، در شرايط حاكم نام برده‌اند، و برخى مانند علامه حلّى‌[٧] و عبد الرحمن جزيرى‌[٨] لزوم اين خصلت را در حاكم، مورد اتفاق مسلمانان دانسته‌اند.

[١] - شيخ عباس قمى، فوائد الرضويه، ج ٢، ص ٥٩٤.

[٢] - باقر شريف القرشى، نظام حكومتى و ادارى در اسلام، ص ٢٥٢.

[٣] - ماوردى، احكام السلطانيه، ص ٦.

[٤] - علامه حلّى، تذكرة الفقهاء، ج ١، ص ٤٥٢.

[٥] - فراء، احكام السلطانيه، ص ٢٠.

[٦] - مقدمه ابن خلدون، ص ١٣٥.

[٧] - علامه حلّى، تذكرة الفقهاء، ج ١، ص ٤٥٢.

[٨] - جزيرى، الفقه على المذاهب الاربعه، ج ٥، ص ٤١٦.